Zwanger van mogelijkheden

Hoogleraar theologie – en lekendominicaan – Erik Borgman is aangesteld als visiting professor bij het Doopsgezind Seminarium. Hij spreekt over de opdracht om je over te geven. Overgeven aan de noodlijdenden, de onzichtbaren in de samenleving, “onzichtbaar net als God”.

Militante overgave

Overgave zonder enige voorwaarden en aangeleerd door discipline. Erik Borgman noemt dit militante overgave en breekt er in zijn presentatie een lans voor. Het is een uitdagend idee. Genade is wat hiervoor nodig is, zegt Borgman: “genade schept de ruimte om een onbekende weg te gaan.”

Persoonlijke vergeving is een voorbeeld van militante overgave. Je weet niet wat er kan gebeuren nadat je iemand vergeven hebt. Vergeven is wat dat betreft riskant, haast waanzinnig. Maar toch doe je het, je geeft je over aan het risico, omdat je beseft dat het je plicht is. We kunnen zelfs van een dienstplichtsbesef spreken als we bij de militaire metafoor willen blijven.

Onzichtbaar net als God

Borgman wil af van de strikte opvatting over katholiek versus protestants die nog is overgeleverd uit de tijd van de reformatie. Die tijd is gekenmerkt door geweld en eindtijdsverwachtingen. Het is nu anders. Inmiddels weten we dat we samen door moeten gaan. Ook zijn we zijn meer gericht op ons aardse bestaan. We zijn eerder bereid om het koninkrijk Gods hier op aarde zelf te stichten in plaats van op de eindtijd te wachten.

Alleen als wij er zelf niets aan doen, is het lot van de wereld onzeker. Borgman legt de nadruk op de wending die de moderne tijd aan de verhoudingen tussen protestanten en katholieken heeft gegeven: samen ten strijde trekkend tegen een kille seculiere wereld. Borgman hekelt een onverschillige wereld en zet in op een oecumene, toegewijd “aan zij die in onze samenleving net zo onzichtbaar zijn als God zelf.”

borgman1

Borgman beantwoordt na zijn rede vragen vanuit de zaal

Illustreren met kunst

Het kunstwerk “Bathseba met de brief van koning David”, een schilderij van Rembrandt van Rijn, is zoals veel kunst op vele manieren te interpreteren. Juist in dit werk herkent Borgman het thema militante overgave. De mooie vrouw, Bathseba, heeft net een brief van koning David ontvangen. De koning verlangt naar haar maar zij is al getrouwd. Ze aarzelt. Moet ze orthodox traditioneel kiezen voor haar man of vrijzinnig voor de nieuwe mogelijkheid van de koning? Uiteindelijk baart zij een zoon van David, de geliefde koning Salomo, maar daarvoor is een radicale keuze nodig, een militante overgave.

Borgman herkent nog een ander thema in dit kunstwerk: de rol van de kerk. Bathseba is de kerk. Hij herkent op het kunstwerk de materiële en concrete geschiedenis: het vrouwelijk lichaam dat zwanger raakt van de mogelijkheden. “Als de kerk toekomst wil hebben moet ze weer dit lichaam worden.”

Rembrandt_-_Bathsheba_at_Her_Bath_-_WGA19090

Bathseba met de brief van koning David (Bron: Wikicommons). Meer informatie op de site van het Louvre museum in Parijs, waar het werk hangt.

Toch weer hokjes

Andere sprekers op deze dag beamen het nut van een outsider perspective voor het Doopsgezind
Seminarium. Zij spreken allen mooie woorden, ook Borgman zelf, maar het blijft erg beschouwelijk, erg abstract.

Een jongere in de zaal – te midden van de grijze haren – merkt op dat je “daar geen jonge mensen mee wint.” Ook klinkt onder sommige toehoorders het verwijt dat hoewel er een oecumenisch gebaar gemaakt wordt “het toch weer over die hokjes gaat.”

borgman2De aanwezigen in de kerk (met Borgman zelf op de voorste rij)

Foto’s van het evenement: © Herman Hijn

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *