Zin in de k(r)oning – Saul

Nog even en dan zal Prins Willem-Alexander het stokje overnemen van Koninging Beatrix. Zinweb vroeg drie dominees of zij de aanstaande koning willen vergelijken met een bijbelse of symbolische koning. Vandaag Piet van Die met Saul.

De eerste koning van Israël was meteen de meest tragische. Zijn tragiek werd door Marjoleine de Vos treffend in beeld gebracht in het gedicht ‘Tot Saul’.
Hier een fragment:

Om de troost van de muziek ellendiger dan ooit
veracht door het lot dat je koos maar niet wilde
door je god onbegrepen geroepen,
Saul
waarom waartoe speelt je opvolger
opbeurend op de citer. Sla hem niet
laat je woede hem missen reusachtige boer
verlegen koning geen noot klinkt uit je opgeen lofzang houdt je gaande.

[…]

Het gedicht refereert aan de concurrentie tussen Saul en zijn latere opvolger David. Want het is niet mogelijk een portret van Saul te maken zonder zijn tegenspeler in beeld te brengen. Maar Saul had er nog één: de profeet Samuël.

Saul, een jonge boer, werd in opdracht van God door Samuël tot eerste koning van Israël gezalfd. Als lezer voel je al: Saul is eigenlijk niet geschikt. Hij is wel rijzig van gestalte, maar tegelijk verlegen en onzeker. Nu zijn er wel meer geroepenen in de Bijbel onzeker. Ze zijn veelal een toonbeeld van hoe de minsten de meesten kunnen worden. Maar zo niet Saul. Het zal niet goed met hem aflopen. En Samuël lijkt daarbij een niet al te innemende rol te spelen. Het is alsof hij jaloers is omdat hij zijn alleenrecht als leider van Israël nu kwijt is.

Toen Saul, eenmaal koning geworden, Samuël op een dag hard nodig had (de Israëlieten waren in oorlog, en er moest ter wille van de goede afloop een offer gebracht worden), kwam de profeet niet op tijd opdagen. Moedwillig? Hoe dan ook, onder druk van zijn soldaten bracht Saul zelf het offer. Toen verscheen Samuël. Meteen had hij het oordeel klaar: het koningschap zou van Saul weggenomen worden.

Volgende akkefietje: Saul kreeg van Samuël de opdracht de strijd aan te binden met Amelek, de aartsvijand van Israël. Maar toen Saul na de overwinning, tegen de instructies van Samuël in, het vee van Amelek in leven had gelaten, volgde opnieuw een slecht-nieuws-gesprek. Voeg eraan toe dat Samuël ondertussen in het geheim David tot opvolger van Saul had gezalfd, en het wordt de Bijbellezer nu echt moeilijk gemaakt een neutrale houding bij de profeet te veronderstellen.

Zelfs na zijn dood bleef Samuël nog rondspoken. Inmiddels het spoor volledig bijster, was Saul vastgelopen in een doolhof van intriges, waarbij zijn paranoïde instelling ook nog eens bepaald geen betrouwbaar kompas bleek. Hij besloot in zijn radeloosheid de geest van de overleden Samuël te raadplegen. En warempel, de profeet verscheen. Maar deze bleek nog even nukkig als altijd. Op de hulpvraag van Saul kwam geen ander antwoord dan dat Saul verdoemd was. Daarmee was zijn lot bezegeld. In het nauw gebracht door vijanden van buiten en tegenstand van binnen maakte de eerste koning van Israël een einde aan zijn leven.

In de tweede (niet geciteerde) strofe van het gedicht van Marjoleine de Vos staat de regel: ‘ga naar huis, wees geen koning, hou ermee op’. Kort geleden nam een paus een dergelijke stap. Maar het ontbrak Saul aan die moed. Hij was een gevangene van ‘het lot dat je koos maar niet wilde’.

De tijden zijn veranderd. Kerk en staat zijn gescheiden: geestelijken hebben geen zeggenschap meer over koningen. En het koningschap zelf is louter ceremonieel geworden. Maar het koningschap is nog altijd een lot en geen keuze.

Daarom, koning Willem-Alexander, als u of uw gezin in uw nieuwe rol vastloopt, dan wens ik u de vrijmoedigheid toe om naar huis te gaan, geen koning te zijn, ermee op te houden. Maar ik wens u bovenal – mede namens de geestelijkheid van vandaag –zóveel innerlijke muziek en welwillendheid van anderen toe, dat u nog lang en met vreugde koning kunt zijn.

Afbeelding: David och Saul – Ernst Josephson

Piet van Die
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *