Zelfontplooiing en talentontwikkeling als nieuwe religie

Het is een erfenis uit de Romantiek: de gedachte dat de mate van zelfexpressie iets te maken heeft met de mate waarin wij betekenis aan het leven kunnen geven. Na de Verlichting waarin de ratio eigenlijk over leek te kunnen gaan tot het verklaren van het Al, waren er schrijvers en kunstenaars die daar iets tegenover stelden: zichzelf, hun gevoelens, hun emoties en daaruit voortvloeiend, hun kunsten. Wat kwam er in de plaats van God, die dood was? 

In de psychologie deed zich veel later ook een dergelijke beweging voor, enigszins beinvloed door de oosterse filosofieën, die onder andere via de hippiebeweging op z’n westers werden geïnterpreteerd. Men moest op zoek naar zichzelf, dat zelf tot wasdom laten komen en dat uiten. Waar dat toe zou leiden? Geluk, vermoedelijk. Zoals zoveel wat mensen doen en bedenken tot doel heeft.

Om een heel lang verhaal kort te maken: nu zitten we met de gebakken peren van dat zelf, dat ik. Want samen met economische en technologische vooruitgang heeft het ik een ereplaats in onze wereld gekregen. Je moet je ontwikkelen, ontplooien, je talenten inzetten, laten zien wat je kunt en je ook nog eens emotioneel kunnen uiten. Dat is nog steeds zo, ook nu mensen minder in de context van corporates en andere grote organisaties werken, maar massaal voor zichzelf beginnen en zzp’er worden. Het moge in die zin ook duidelijk zijn dat het hier eerder om een ‘zelfbeeld’ gaat, dan om een diep menselijk iets met referenties die uit lang vervlogen tijden zijn ontsproten. Daarvoor interesseren we ons eigenlijk niet meer zo. 

Een begrijpelijke en logische beweging, die beweging naar zelfstandigheid. Want het sprookje zelfontwikkeling en -ontplooiing viel de laatste jaren mooi in duigen in al die grote kantoorgebouwen. Die ontpopten zich tot gevangenissen vol bureaucratische processen en ontmenselijkende, ziekmakende communicatie en de innerlijke mens kwam in opstand. Ik wil zelf weten wat ik doe, wanneer ik dat doe en hoe ik dat doe!

Dus gaat die mens op zoek naar zijn werkelijke ‘passie’. Naar ‘verbondenheid’ en ‘talentontwikkeling’. Daar groeien markten uit, testcentra, assessmentsorganisaties en ook reisorganisaties. Want sommigen moeten in de bush al die dingen uitvinden. Het is bijna een religie geworden, een sektarische beweging, hoe intellectueel en rationeel sommige programma’s en queestes ook lijken te zijn opgezet. En natuurlijk zijn er ook leerstoelen aan universiteiten die onderzoek naar dergelijke ontwikkelingen en technieken stimuleren en uitvoeren.

Het ik wordt op die manier als het ware geindustrialieerd. Het wordt maakbaar en als het niet lukt, dan is het project mislukt. Niet alleen heb je dan als presterend mens gefaald, maar je kunt je goede waar ook niet aan de ander slijten. Het zelfbeeld valt in duigen. 

De werkelijkheid laat de weerbarstigheid van het menselijk mysterie zien. Het lukt niet om van dat ik te maken wat in de boekjes en wetenschappelijke voorspellingen staat. Depressie en frustratie, agressie, jaloezie en (zelf)haat zijn het gevolg. Maatschappelijk vertaald in armoede, een grote zorgvraag en eenzaamheid. 

Het laat zich niet vormen, dat ik, en daar is wel een verklaring voor, althans volgens de Boeddhisten.

Het laat zich niet vangen, niet vormen, niet maken. Want het is niet te vinden.

Het ik bestaat niet.

Maar de mens toch wel? Jazeker. Toch is zoeken naar ‘jezelf’, naar je talenten en passies, naar je diepste verlangens enzovoort een heilloze zaak. Je kunt wel ergens goed in worden, je erin oefenen en trainen, anderen navolgen en hier en daar je eigen draai aan de dingen geven. Maar zo’n diepe bron, zo’n ‘zelf’? Een iets in je binnenste dat alles oplost? 

Nee, dat is er volgens de Boeddhisten niet. En als je daar eens een dagje over nadenkt, probeert te begrijpen wat dat betekent, hoe dat voelt en wat voor gevolgen het zou kunnen hebben als iedereen er zo over zou denken… dan is het lang zo’n gek idee nog niet. 

Mirjam Windrich
Mirjam Windrich - Mindful Analysis biedt kortdurende online geestelijke hulpverlening aan voor relatieproblematiek en psychische klachten. Binnen een week resultaat (wordt deels vergoed door de zorgverzekeraar). drs. Mirjam Windrich is coach en psychosociaal therapeut. Haar praktijk bevindt zich in Amsterdam-Zuid. Neem voor een afspraak of meer informatie contact op via info@mirjam.nu. ® Mirjam Windrich
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *