Symposium over lichamelijkheid en ouderdom

Zacht is niet soft, door Désanne van Brederode

Lang was het lichaam in de westerse cultuur weinig meer dan de onderdaan van de geest en de wil: een instrument, een ‘ezel’. Koppig, eigenwijs of zelfs ‘dom’ – ten prooi aan lusten, begeerten en pijnen die de bewoner of eigenaar ervan maar afleidden van zijn of haar belangrijke taken in het leven. Halverwege de jaren zestig van de vorige eeuw kwam daar verandering in.

Gelijktijdig met het proces van secularisering was er sprake van emancipatie van het lichaam. Kleding maar ook zeden werden losser, verlangens hoefden niet meer bestreden of onderdrukt te worden. Sterker, dat laatste heette ongezond te zijn. ‘Open en bloot’, op tal van terreinen, werd bijzonder aangemoedigd en waar kleine kinderen werden betrapt op een authentiek schaamtegevoel, werd er alles aangedaan om ze hiervan te verlossen. De paradox: vrijheid moest. De ezel van weleer werd tot almachtige leeuw verheven.

Maakbaarheid

Inmiddels is er sprake van een ware lichaamscultus, waarbij gezond, jeugdig, aantrekkelijk, verzorgd, glad, welriekend, ontspannen, gespierd en (licht) gebruind de toverwoorden zijn. Het lichaam lijkt een instrument te zijn geworden, een middel. Mensen met een gezond, mooi, slank en fit lichaam tellen mee, doen ertoe en hun voorkomen bewijst dat ze bij alle vrijheid toch gedisciplineerd zijn, proper en behept met gevoel voor esthetiek.

Dat er aan de maakbaarheid grenzen zijn, wordt graag vergeten. Dat de cultus wederom tot objectivering leidt, zij het ditmaal door het lichaam middels de geest te perfectioneren in plaats van te conditioneren, valt al helemaal weinig mensen op. Een stappen-, hartslag-, en calorieënteller leert ze dat ze goed bezig zijn geweest voor hun lichaam, maar wat voelden en beleefden ze tijdens de wandeling? Telt echt alleen de tevredenheid met het zichtbare, meetbare resultaat?

Het lichaam was een instrument, een ezel. Koppig, eigenwijs of zelfs ‘dom’.

Vaak zijn het ervaringen van verlies, pijn, gemis en zwakheid die mensen er weer van doordringen dat hun lichaam bezield is, dat ze hun lichaam zijn – uniek én subjectief. Minieme zintuiglijke sensaties wekken een keur aan herinneringen en (onvervulde) dromen: dat ervaren zeker ouderen die niet meer aan het leven voorbij kunnen hollen, van doel naar doel.

Onderhuids en binnenshuids. Stemmingen, klanken, kleuren, sferen en beelden die wel tot reflectie kunnen uitnodigen maar in zichzelf niet rationeel zijn – en die zich in verlangens kunnen condenseren die echter niet per se tot handelingen leiden, laat staan tot een (onmiddellijke) vervulling. De onmacht kan frustreren, doen verharden en verkrampen. Maar ze kan ook warmer maken, en meer open voor de schoonheid en diepte van alledaagse verschijnselen. Ontroering, geraaktheid, broosheid, kwetsbaarheid en tederheid dienen zich aan.

Stralen

Er is moed voor nodig om zo zonder eelt op de ziel deze laatste levensfase te doorvoelen, eerlijk, en soms weemoedig. En vooral: zachtmoedig. Een deugd die bij veel jeugd ontbreekt, niet in de laatste plaats tegenover het eigen lichaam. Maar 24/7 als een leeuw willen stralen en brullen en heersen, is even vermoeiend als jarenlang strijden tegen een ezeltje. Prettiger is het een mens te zijn, aandachtig aanwezig, met de wens een medemens te worden. Van ziel tot ziel. En zielig is dat niet.

Désanne van Brederode is een van de sprekers tijdens het symposium over lichamelijkheid en ouderdom – Dicht op de huid. Dit symposium vindt plaats in De Berkkerk in Amersfoort op 25 november a.s.

Foto: Luisen Rodrigo Flickr via Compfight cc

Zinweb Redactie
De redactie van Zinweb bestaat uit een team van bevlogen jonge journalisten. De redactie publiceert eigen artikelen of plaatst gastartikelen van experts. Raadpleeg de contactpagina voor een overzicht.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *