Worden wat je bent(1)

Wie ben ik? De filosofie geeft geen antwoord op die vraag. Nu heb ik van de filosofie nooit iets geleerd waar ik in het dagelijks leven wat aan had en daarom nooit iets gezien in filosofen. Een uitzondering vormt de Duitse filosoof Peter Sloterdijk, van wie ik iets heb opgestoken wat ik goed kan gebruiken. En dat overkwam mij na lezing van zijn boek Je moet je leven veranderen. (Nederlandse editie Uitgeverij Boom, Amsterdam 2011).

Het eerste waar ik aan dacht toen ik het zinnetje Je moet je leven veranderen onder ogen kreeg, was de categorische imperatief van Kant. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik die moest opzoeken, maar hij luidt als volgt: ‘Handel uitsluitend volgens de stelregel waarvan je tezelfdertijd zou willen dat die een algemeen geldende wet was.’

Wat is de stelregel van Sloterdijk? Die doet hij uit de doeken in de passage op pagina 12, waarin hij aanvecht dat arbeid ‘de enige fundamentele handeling van de mens’ zou zijn. ‘Maar,’ zo schrijft hij, ‘als de mens inderdaad de mens voortbrengt, doet hij dat juist niet door middel van de arbeid en de concrete resultaten daarvan, ook niet door de tegenwoordig zo veelvuldig geprezen “arbeid aan zichzelf” ( ): hij doet het door te leven in oefeningen. Onder “oefening” versta ik elke handeling waardoor de geschiktheid voor de volgende uitvoering van dezelfde handeling op peil gehouden of verbeterd wordt, om het even of die handeling expliciet als “oefening” wordt bestempeld.’ Leven in oefeningen! Kijk, daar had ik nou wat aan.

Wanneer Sloterdijk in Hoofdstuk 4 de ontwikkeling beschrijft van gehandicapte naar acrobaat, memoreert hij de geschiedenis van Carl Herman Unthan (1848-1929), een Pruisische violist die zonder armen geboren was, maar het klaarspeelde de vioolsnaar met zijn voeten te bedienen. Amper twintig jaar oud gaf hij uitvoeringen in vele concertzalen en werd daarmee wereldberoemd. (Het verhaal van Unthan is ook in de Wikipedia te vinden).

Uit de geschiedenis van Unthan blijkt dat een mens in staat is schier onmogelijke prestaties te leveren. Wanneer een gehandicapt mens als Unthan dat kan, dan moeten gewone mensen het ook kunnen, zou je zeggen, maar dat strookt niet met de realiteit. Want naast gewone mensen zijn er ook fysiek gehandicapte of geestelijk ernstig beschadigde mensen, wier leven één lange lijdensweg is en daarom tot niets komen. Toch dienen wij hen met alle zorg te omringen, in plaats van hen te dwingen oefeningen te doen die zij niet kunnen opbrengen. Maar er zijn ook mensen die, gezond van lijf en geest, niet vooruit te branden zijn en te lamlendig om iets te ondernemen. Dezulken zou je dan bij hun nekvel willen grijpen en hen toeschreeuwen: Ga wat doen!

Over dit slag mensen gaat het in Openbaring 3 – Zevende Brief: aan de Gemeente van Laodicéa:

   15. ‘Ik weet uwe werken, dat gij noch koud zijt, noch heet; och of gij koud waart of heet!

   16. Zoo dan, omdat gij lauw zijt, en noch koud noch heet, Ik zal u uit mijnen mond spuwen;

   17. Want gij zegt: Ik ben rijk, en verrijkt geworden, en heb geens dings gebrek; en gij weet niet, dat gij zijt ellendig, en jammerlijk en arm, en blind en naakt.’

In mijn gereformeerde jeugd kreeg ik het Spaans benauwd wanneer tijdens de zondagpreek bovengenoemde tekst ter sprake kwam. Dan vroeg ik mij angstig af wat ik was. Koud of heet? Of lauw? Ik begreep dat het laatste het ergste was, want dan zou God mij immers uitspuwen?

In het boek Je moet je leven veranderen is de vraag: Wie ben ik? niet aan de orde gekomen. Daar ging het Sloterdijk kennelijk niet om. Waar het hem wel om gaat, is dat wij ons leven moeten veranderen, en dan is de vraag Wat ben ik? beter op zijn plaats.

Wel, als ik nog niet weet wie ik ben, dan weet ik dankzij Sloterdijk nu wel wat ik ben: Een oefenende! Ik oefen tot de vlammen mij uitslaan, ofschoon niet iedere dag. Want er zijn dagen, waarin ik niet vooruit te branden ben. Te lamlendig om iets te ondernemen, laat ik de boel de boel. Morgen beter, zeg ik dan tegen mezelf. Maar de Italianen zeggen: Domani ê troppo tardi. Morgen is te laat.

Foto: Ian Britton/Freefoto

Helen Knopper
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *