Wie was Arminius?

Naar aanleiding van de 400-ste sterfdag
Op 9 en 10 oktober wordt in Leiden een internationale conferentie gehouden. Klik hier voor meer informatie

Jacobus Arminius (Harmensz.) werd geboren te Oudewater, hoogstwaarschijnlijk in 1559 (al wordt in oudere biografieën 10 oktober 1560 vermeld). Zijn vader, de wapensmid Harmen Jacobsz., was toen reeds overleden. In Oudewater, dat tot 1572 onder Spaans bestuur zou blijven, werd Jacob opgevoed door een priester met protestantse sympathiën, Theodorus Aemilius. Omstreeks 1572 verhuisden beiden naar Utrecht. Jacob bezocht daar wellicht de Hieronymusschool, waar hij de latere hofpredikant Johannes Wtenbogaert (1557-1644) reeds kan hebben ontmoet. Aemilius overleed in 1574 of 1575. Kort daarop vond Arminius een nieuwe weldoener in de persoon van de mathematicus Rudolphus Snellius (1547-1613), eveneens uit Oudewater afkomstig. Snellius, op bezoek in Utrecht, nam Arminius mee naar Marburg om hem te laten studeren aan de universiteit, waar Snellius destijds hoogleraar was.

In augustus 1575 werd Oudewater gebrandschat door Spaanse troepen, die de moeder, broers en zussen van Arminius vermoordden. Arminius bezocht daarop zijn geboorteplaats, keerde terug naar Marburg, maar schreef zich in 1576 in als student aan de pas opgerichte universiteit van Leiden. Hij volbracht zijn studies in de vrije kunsten en de theologie met zoveel glans dat het kramersgilde van Amsterdam hem in 1581 een beurs verschafte voor verdere studie te Genève onder Calvijns opvolger, Thédore Béza; Wtenbogaert was zijn mede-student. Arminius bleef te Genève tot 1586 (al bracht hij in 1583-1584 twee semesters door aan de universiteit van Bazel) en reisde vervolgens naar Italië. In 1587 werd hij als predikant beroepen naar Amsterdam.

In 1588 werd Arminius in zijn ambt bevestigd in de Oude Kerk. In 1590 trouwde hij met Lijsbet Reael (1569-1648). Vanaf 1591 werd Arminius door een andere Amsterdamse predikant, Petrus Plancius (1552-1622), aangevallen vanwege zijn te rekkelijk geachte visie op de predestinatie (goddelijke uitverkiezing); het conflict werd in 1593 gesust. In 1603 werd Arminius, na een inderhaast verworven doctoraat, hoogleraar theologie te Leiden, zeer tegen de zin van collega-hoogleraar Franciscus Gomarus (1563-1541). Al in 1604 kwamen beiden in aanvaring met elkaar, toen Arminus de leer van de predestinatie trachtte te verzachten (voor Gomarus lag al voor het begin van de Schepping onomstotelijk vast wie verkoren of verdoemd was, voor Arminius niet). Plancius keerde zich opnieuw tegen Arminius en al snel groeide het conflict uit tot een nationale strijd, waarbij Arminius soms van katholieke en Spaanse sympathieën werd beschuldigd.

In 1607 werd een commissie ingesteld die een synode moest voorbereiden om het conflict te beslechten (pas in 1618 zou een synode daadwerkelijk worden bijeengeroepen). De Staten van Holland lieten in 1608 de Hollandse leden van de commissie met de twee kemphanen bijeenkomen voor het Hof van Holland. Dit loste niets op, en Arminius en Gomarus werden opgeroepen voor de Staten van Holland te verschijnen. Arminius las daar zijn Verclaringhe voor, zijn beroemdste geschrift. Andermaal werd geen verzoening bereikt. In augustus 1609 belegden de Staten een nieuwe zitting om de twee theologen tot elkaar te doen komen. Arminius tobde al enkele maanden met zijn gezondheid en moest wegens ziekte de vergadering verlaten. Hij stierf thuis, op het Pieterskerkhof te Leiden, op 19 oktober. Zijn volgelingen zouden uiteindelijk het onderspit delven tijdens de Synode van Dordrecht en zich in 1619 als Remonstrantse Broederschap afscheiden van de Gereformeerde Kerk.

auteur: István Bejczy
Nijmegen, maart 2000

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *