Weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen (2)

Vincent Duindam schreef een artikel naar aanleiding van het onlangs uitgebrachte boek ‘Weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen. Pedagogische sensitiviteit in de omgang met kinderen’ van Max van Manen. Vandaag staat het eerste deel van deze tekst op Zinweb. Het eerste deel is hier te vinden.

‘Wij moeten onze kinderen “verstaan”, schrijft Luc Stevens in het voorwoord. En dan gaat het er niet alleen om dat je bepaalde competenties ontwikkeld. Je hele persoon in het geding. Het gaat om ‘wie je bent’. En dit boek brengt je bij de centrale vragen over de pedagogische omgang met je leerlingen.

“Pedagogiek is een discipline die geworteld is in de praktische en reflectieve ethiek van aandacht, zorg en toewijding. De pedagogiek begint vanuit het besef dat kinderen niet levenskrachtig kunnen opgroeien als er niet voor hen gezorgd wordt door volwassenen. “(31)

En in dit boek vinden we hiervan vele mooie uitgewerkte voorbeelden, die zowel voor docenten als voor ouders heel goed invoelbaar en herkenbaar zijn. Tekenend voor zijn aanpak is ook deze stelling: “Het doel van een pedagogische handeling is geen product of resultaat, maar de handeling zelf.” (blz. 31). Dit nodigt uit tot aandacht, echte aanwezigheid en toewijding. En het instrumentele denken wordt zo vermeden. Elders (blz. 42) noemt van Manen de bezorgdheid van ouders “de spirituele lijn die een moeder en een vader hecht aan het leven van hun kind”.

Aan een bijbelpassage die mij altijd pijnlijk trof, het voorgenomen offeren van Isaak door Abraham, geeft van Manen, met Derrida, een opmerkelijke en spannende interpretatie: wij moeten ervoor oppassen dat we de eigenheid van onze kinderen niet om zeep helpen! Ook hier weer een waarschuwing dus voor een instrumentele benadering.

Niet alleen de bijbel komt in van Manen’s boek aan de orde, maar ook allerlei andere literaire en filosofische werken. Heel treffend vind ik een opmerking die de vertaler, Geert Bors, in zijn bijlage maakt: in de handen van van Manen verandert een eenvoudig kinderboek als “Ciske de rat” in een pedagogische thriller. Daarnaast gaat de auteur ook in op films en zelfs op de digitale wereld waarin kinderen zich tegenwoordig moeten zien te reden.

Een van de mooie dingen aan het boek is dat van Manen met veel diepgang ‘gewone en alledaagse’ situaties bespreekt en inzichtelijk maakt. Een voorbeeld is “het geheime plekje” dat voor kinderen vaak zo belangrijk is. Dat geeft zijn benadering veel overtuigingskracht.

En telkens wordt duidelijk dat ‘thuis’ en ‘de klas’ niet zo anders zijn. “Voor leraren die pedagogisch invoelend zijn, is het leven in de klas .. niet heel verschillend van het leven thuis.” (blz. 85)

Een voorbeeld is tact. “Tact herbergt de kenmerken van reflectieve mindfulness, opmerkzaamheid en bedachtzaamheid. In een tactvolle handeling is een volwassene concreet en bedachtzaam gericht op de jonge mens. Vaak behelst tact juist een terughoudendheid, een niet-handelen, een ‘laten gaan’ van iets, terwijl de persoon naar wie de tactvolle handeling gericht is er toch de inwerking van ervaart.” ( blz. 96)

Dit is voor mij het belangrijkste thema: het kind emancipeert zichzelf  via de ouders of de leraar. “De vorming van het zelf is dus niet alleen een zelf-vormend proces, het vindt ook plaats door bemiddeling van anderen die zichzelf laten zien en openstellen. De leraar geeft, als pedagoog, de leerlingen toegang tot de wereld. En, wat nog belangrijker is: diezelfde leraar geeft toegang tot de dialoog die hij of zij zelf heeft met die wereld en met alles wat anders is dan het zelf. Kortom, pedagogisch bekwame leraren geven zichzelf en geven iets van zichzelf.”  (blz. 141)

De beste leraren doceren hun vak niet alleen: “ze ‘zijn’ het.”   (blz. 171)

Vincent Duindam
Vincent Duindam is psycholoog. Zijn onderzoek naar ‘zorgende vaders’ werd erg bekend. Op dit moment verbindt hij inzichten uit zowel de positieve psychologie als de grote spirituele tradities met de thema’s ouderschap, onderwijs en relaties.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *