We hebben een aandachtprobleem

Opvoeders en bestuurders weten één ding heel goed: onwenselijk gedrag ontmoedig je niet door er veel aandacht aan te geven. Integendeel. En toch trappen ze herhaaldelijk in die valkuil. Ouders reageren op dreinende en dreigende kinderen veelal door bestraffend of vermanend optreden – of juist door toegeven.

In beide gevallen wordt het ongewenste gedrag beloond en bevestigd. Het krijgt immers aandacht – en daar zijn wij mensen verzot op. Ja zeker: ook op onaangename aandacht. Anders dan dieren ervaren mensen zelfs een tik op de vingers als een ‘incentive’ – zolang er maar een vorm van aandacht is en zolang het alternatief van de positieve aandacht maar ontbreekt.

Voor bestuurders geldt de zelfde les: als je repressief reageert op wangedrag van een groep of een individu, stimuleer je dat gedrag juist. En des te meer moedig je het aan, als je er begripvol op reageert.

Wat opvoeders en bestuurders vaak verzuimen, is het besteden van aandacht aan positief gedrag. Juist als iemand zich ‘goed gedraagt’ moet zij of hij worden bevestigd, op het schild worden geheven en met aandacht worden verwend. Dit zal niet alleen bekrachtigend en aanmoedigend werken, maar het zal het wenselijke gedrag ook aanstekelijk maken voor anderen. Het devies is dus: negeer onwenselijk gedrag en zet opbouwend gedrag in de schijnwerpers.

Wellicht ligt hier een sleutel voor een paar slepende kwesties te onzent. Zowel politiek correct, ‘links’ Nederland als het law-and-order-georiënteerde deel der natie belonen tot op heden vooral negatief gedrag met aandacht. Zo zijn beide stromingen verantwoordelijk voor het wangedrag van bepaalde minderheidsgroepen. ‘Rechts’ heeft dit versterkt door de exclusieve focus op repressie. ‘Links’ heeft dit gedaan (in elk geval tot voor kort) door een al te begripvolle benadering.

***

Zo is ook het stigmatiserende en rancuneuze populisme (vaak een reactie op het geschetste falen) door beide stromingen voorzien van een vruchtbare kweekbodem. ‘Links’ reageerde lange tijd hierop door moord en brand te schreeuwen. ‘Rechts’ (en inmiddels ook een groot deel van links) gaf respons door het populisme al te serieus te nemen en door begripvol luisterend het verongelijkte volksdeel toe te knikken.

De burger is niet gek en weet inmiddels feilloos de weg naar de aandachtsuikerpot te vinden. En zo verschaft het peuterpuberpopulisme ter linker- en ter rechterzijde zichzelf nu voortdurend een podium. De vele meldpunten die ons land sinds 2012 rijk is, zijn daarvan een uitingsvorm. Als de masochistische politiek deze klaag-en kliklijnen al niet zelf in het leven roept, neemt ze hen op zijn minst veel te serieus. Elk kort lontje en elke overgevoelige traanklier heeft zodoende inmiddels zijn eigen meldpunt.

De meldpunten zijn de evenknie van de intussen tot een volksgericht verworden stille tochten. Ooit begonnen als oprecht getuigenis van rouwende en bezorgde burgers, zijn deze discrete betogingen gekaapt door betweters en gedevalueerd tot morrende marsen: demonstraties van geclaimd slachtofferschap, vermoorde onschuld en morele zelfgenoegzaamheid.

***

Ik stel in al mijn kinderlijke eenvoud voor, om een aandachtpunt in het leven te roepen: een aandachtpunt voor goed gedrag. In plaats van een klaag- en kliklijn is dit een adres om goede ideeën, constructieve vormen van maatschappelijke inzet en lofwaardige initiatieven te deponeren en aan te bevelen. Een ‘open source’ van ‘good practices’, die mensen eindeloos mogen kopiëren.

Zo’n aandachtpunt maakt al die de mispunten-meldpunten op den duur overbodig, omdat het volume aandacht gelijk blijft, maar wel anders wordt verdeeld. Het is ook het antwoord op de kwestie of we een ‘puntje-puntje-puntje-probleem’ hebben of niet. We hebben gewoon een aandachtprobleem. Mensen snakken naar aandacht. Altijd. Waarom onthouden we die dan aan diegenen, die die aandacht echt verdienen?

***

(De gedachte van de parallel van opvoedigkundige en politieke aandacht ontleende ik aan de TED-lezing van de cineaste Julia Bacha in 2011.)

 

Bron: site van Eric Corsius

Eric Corsius
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *