Vrijzinnigheid als antwoord op de standaardisering van alles

In plaats van denken over rechts versus links, is het indelen van standpunten in standaardisering versus diversiteit wellicht veel veelzeggender. Of is ook dat slechts een afleiding? Een reflectie, via Nietzsche, naar vrijzinnigheid, door Nicole des Bouvrie.

Diversiteit versus standaardisering

In dit artikel van de Correspondent wordt ingegaan over het gevaar van het standaardiseren van alles, van het vergelijken van alles met een norm die steeds meer op het gemiddelde gaat lijken. Als we allemaal tot het gemiddelde moeten behoren, wat blijft er dan nog over, waar zijn we dan mee bezig met elkaar? Een interessant stuk, dat me aanzet tot nadenken over de polariteit die aangerijkt wordt: diversiteit-standaardisering.

Vooral in vraagstukken in de samenleving en politiek wordt veek gepraat over rechtse versus linkse standpunten. Maar als puntje bij paaltje komt, is dat onderscheid soms weinig informatief. Want wat zijn de onderliggende beweegredenen? Wat willen mensen nu eigenlijk echt?

Eén overheersend menselijk verlangen

Ergens ben ik er vanovertuigd dat we allemaal hetzelfde willen: geluk voor zoveel mogelijk mensen, vrijheid om te bereiken wat we maar willen, om ons leven in te delen hoe we dat zelf willen. Maar zelfs als we hier ooit met elkaar over eens zouden kunnen worden, is de invulling van al die termen helemaal niet zo eenvoudig. Want wat geluk is, wat vrijheid en de limiet van die vrijheid zou moeten zijn, daarover verschillen we van mening. Of, misschien hebben we helemaal geen andere mening. Ons verlangen is hetzelfde, maar onze reactie op dat verlangen is verschillend.

Angst of relativisme?

En die verschillende reacties leidt tot ofwel een hoop op standaardisering, zodat alles makkelijk is, duidelijk wie waar hoort, wat je behoort te doen in de samenleving, in het gezin, in je werk. Zodat we door het opvolgen van regels en voorschriften inderdaad allemaal dat verlangen van geluk waar kunnen maken. Misschien komt dit vanuit een angst voor invloed van een ander zonder dat je het doorhebt: dan maar liever vanaf het begin duidelijkheid en op z’n poldermodel-achtig een compromis.

Maar wat is het alternatief? Leidt dat niet tot het extreem van complete diversiteit? Een situatie waarin onmogelijk is om te oordelen over een ander, over een houding die niet van jezelf is. Een compleet relativisme, waarin alles even goed is als dat het fout is. Maar waar blijft dan het menselijke dat ik herken in de vreemdeling die ik op straat tegenkom? Hoe kan ik dan nog compassie tonen, in opstand komen tegen datgene dat ik onrecht noem, zelfs als het aan de andere kant van de wereld plaatsvindt? In een relativistische wereld is dat niet mogelijk, daar is alles vrij. 

Nietzsche’s dolle mens

Dat is waar Nietzsche voor waarschuwde, denk ik, in “Die fröhlich Wissenschaft”. Toen zijn dolle mens op de marktplaats de mensen waarschuwde dat God dood was en dat wij hem vermoord hebben, en dat de leegte die daarna achterbleef door onszelf moet worden opgepakt, als een kans om los van vooraf opgelegde dogma’s te zoeken naar wat menselijk is, naar onze waarde als mens-zijn. Hij bekijkt de mensen op de marktplaats die hem uitlachen en beseft dat hij praat tegen mensen die niets kunnen horen behalve wat ze al weten. 

“‘Ik kom te vroeg,’ zei hij toen, ‘het is mijn tijd nog niet. Dit ongelooflijke gebeuren is nog onderweg. Het maakt een omweg – het is nog niet tot de oren der mensen doorgedrongen. Bliksem en donder hebben tijd nodig, het licht der gesternte heeft tijd nodig, daden hebben tijd nodig, ook nadat ze gedaan zijn, om gezien en gehoord te worden! Deze daad is nog steeds verder van hen af dan de verste gesternten – en toch hebben ze haar zelf verricht! ‘ – Men vertelt verder, dat de dolle mens diezelfde dag nog verscheidene kerken binnengedrongen is en daar zijn requiem aeternam deo aangeheven heeft. Naar buiten gebracht en ter verantwoording geroepen zou hij telkens alleen maar het volgende geantwoord hebben: ‘Wat zijn deze kerken eigenlijk nog, als ze niet de graven en gedenktekenen Gods zijn?'”

Aan ons de keus, wat we horen en hoe we ons bewegen. Wanneer we werkelijk de dogma’s en alles wat van buitenaf als absolute zekerheid werd opgelegd hebben afgezworen, dan is het tijd om te bepalen wat het is dat ons beweegt. 

Tijd voor wat ik vrijzinnigheid zou willen noemen.

Afbeelding: yuan2003 via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *