Vrijzinnig leven: Bewogen, open en uitnodigend(1)

Christian Modehn  – In januari 2010 begonnen we met het ‘Forum van de Remonstranten in Berlijn’.  De bedoeling was dat het een plek van open uitwisseling zou zijn, een vrije ruimte voor vrijzinnig geloof en liberale theologie, voor levensoriëntering.  Een plek in de volle openbaarheid, maar buiten de kerkmuren. ‘Forum’ betekent dat we het leven willen provoceren,  dat het iets is in wording en dat het open wil staan voor experimenten. Alle kerkelijke initiatieven hebben het hier zwaar, de roep van de kerken is bovendien zeer verdeeld.  Boeddhisten doen het beter dan de grote christelijke kerken, en dikwijls ook de fundamentalistische pinksterkerken. 

Kerkelijk Berlijn
Het sterk seculiere karakter van Berlijn is uniek in Europa.  Van de 3,5 miljoen inwoners zeggen 2,3 miljoen mensen dat ze ‘zonder religie’ zijn,  dat is dus meer dan 60 procent.  Jonge mensen in Berlijn, zeggen:  ‘Ik ben (religieus) niets’. Duidelijk is wel dat zij, zoals ook andere mensen zonder religie, open staan voor spirituele vragen. Het esoterische circuit is hier dan ook uitermate ontwikkeld en veelkleurig.

In Berlijn zijn 665.000 personen nog lid van de Evangelische Kerk, 320.000 behoren tot de Rooms-Katholieke Kerk, 12.000 mensen hangen het joodse geloof aan en er zijn 250.000 moslims. In  totaal gaan nog 70.000 inwoners, vooral oudere mensen, op zondag naar de kerk. Alleen al meer mensen bezoeken in een weekend de 120 grote muziekclubs die Berlijn rijk is. De kerken voelen geen gezonde druk om te presteren, ambitie lijkt wel een zonde, routine is een deugd, de bureaucratie is heilig. Bedenk daarbij dat het Aartsbisdom Berlijn een jaarbudget heeft van 164 miljoen euro en dat de Evangelische kerk hier 326 miljoen euro heeft te besteden!

Berlijn lijkt in dit opzicht op grote delen van Europa en Noord-Amerika.  Overal waar mensen goed zijn opgeleid en de ideeën van de Verlichting in hun denken hebben geïntegreerd, valt de binding aan de ‘orthodoxe’ grote kerken weg.  In Berlijn zie je dan ook dat veel mensen zich storen aan dogmatische leerstellingen, zij willen geen binding  met instituties die voorschrijven hoe men moet leven. De individuele gelovigen in de ‘orthodoxe’ kerken moet toehoren en gehoorzamen aan wat de traditie voorschrijft.  Hun persoonlijke religieuze ervaringen  hebben geen betekenis voor het karakter van de kerk zelf. 

Remonstrants forum
Je zou denken: zo’n forum zou heel goed een alternatief kunnen zijn voor kritische en gevormde mensen. We bestaan nu drie jaar, maar kunnen nog niet bogen op een groot aantal leden. Maar gaat het vrijzinnige christenen wel vooral om leden? Of is het vrijzinnige geloof eerder een open beweging,  die op verschillende plaatsen mensen inspiratie geeft en hen aanmoedigt om hun leven kritisch en solidair vorm te geven?  We komen bewust bij elkaar in cafés of in kunstgaleries. Wij voelen ons aangemoedigd tot deze vorm van seculiere presentie door de remonstrantse theologie zelf. Zei professor Van Leeuwen immers niet ‘het remonstrantse geloof is christelijk en humanistisch’?  De belangrijkste activiteit is voor ons een maandelijkse filosofische salon, die nu al weer 6 jaar bestaat.  Zeventig keer zijn we op deze manier bij elkaar geweest. In al die jaren hebben we ons een plek verworven in de Berlijnse wereld van de religiefilosofie. 

Ongeveer 20 deelnemers komen in een salon bij elkaar. Enkelen van hen zijn er regelmatig en al vanaf het begin bij. Minstens twee uur lang spreken we dan over een filosofisch of in brede zin religieus onderwerp.  Bijvoorbeeld: Wat is zelfbeschikking? Wat betekent religieus ‘patchwork’? Wat betekent het gehaaste en snelle leven? Wat is stilte? Wat is eenzaamheid?  Wie met ons meedoet, stelt zichzelf, of hij wil of niet, fundamentele en ook spirituele vragen. In die zin heeft een salon dezelfde effecten als een eredienst met preek.

Ons forum is om zo te zeggen een ‘basisgroep’, een plek van inspiratie, zonder vaste vormen en lidmaatschappen. Zo toont zich het remonstrantse leven eerder in een grootmoedige openheid, dan als een vrijzinnige religieuze beweging. Waarom kan deelname aan een tentoonstelling niet een religieuze beleving zijn? Of het bezoeken van een concert, waarover men daarna met elkaar van gedachten wisselt?  Waarom kan een poëzie-workshop niet een vorm van eredienst zijn? Mensen vragen vaak welke alternatieve vormen de remonstrantse diensten dan kennen.  Zou de ‘dienst aan God’ bij de remonstranten niet eerder vervangen moet worden door ‘een dienst aan mensen’, dus als vrij vormgegeven bijeenkomsten waar men zijn eigen innerlijke stem verwoordt, waar men leert om de last van het leven met anderen te delen?

Wordt vervolgd.

Bron: Adrem juni 2013

Christian Modehn is Initiator van het ‘Forum der Remonstranten’ in Berlijn. Hij studeerde katholieke theologie  (Diploma) en filosofie (Magister). Al 35 jaar werkt hij als journalist bij de ARD voor radio en televisie. Sinds 2011 is hij landelijk lid van de remonstranten.  

Vertaling: Michel Peters

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *