Voorbij de grenzen van wat ons scheidt: Perennial Philosophy

De term Perennial Philosophy is niet verzonnen door Aldous Huxley, maar zijn boek uit 1945 met dezelfde titel heeft het begrip wel voor een groter publiek bekend gemaakt. Wat is dat dan, deze ‘eeuwige’/tijdloze filosofie?

De wortels hiervan vind je zowel bij de klassieke (Westerse) filosofen Epictetus en Marcus Aurelius, alsook bij de oude Indiase filosofen. En in de mystiek van de Islam, de soefi’s, Roemi.

Deze filosofie slaat een brug en gaat terug naar de kern van de menselijke waarden. Ze zien af van de ‘buitenkant’, de uiteenlopende ‘folklores’ van religies en ze richten zich juist op de mystieke ‘binnenkant’.

Aan de buitenkant verschillen religies, de geïnstitutionaliseerde kant met alle kleding, voorschriften, rituelen, posities, regels, voorschriften of zelfs dogma’s kan zeer uiteenlopend zijn. Maar hoe dieper je gaat, des te meer gemeenschappelijkheid je aantreft. En wanneer je bij de mystieke kern bent aanbeland zijn de verschillen tussen (bv) christendom en islam verdwenen. Theologen maken ruzie (of voeren dialogen), maar mystici spreken dezelfde taal.

Er blijkt een ‘gemeenschappelijke mystieke kern’: de ‘opdracht’ te ontdekken wie je ten diepste bent, uit de automatische piloot te stappen, vrij te worden en (dus) met elkaar verbonden …

Het is niet een situatie die jou verwart, maar je gedachten erover.

Keizer/filosoof Marcus Aurelius liet zien dat je meer bent dan je naam, je kleding, je positie. Het is prachtig om te lezen hoe hij zichzelf in zijn privé dagboek waarschuwt: jô, je daagt wel het purperen keizersgewaad, maar dat is niet wat je bent. Pas op dat je niet samenvalt met je positie in de samenleving, met je rol. Je bent veel dieper dan dat. Je ware kern zit hieronder.

Of neem Epictetus, geen keizer maar een bevrijde slaaf. Hij zei: het is niet een situatie die jou verwart, maar je gedachten erover. Dus je moet je denken aanpassen. Denk niet vanuit je ‘conditioneringen’, de ideeën die je vanuit de samenleving hebt meegekregen, vanuit je traditie of geloof, vanuit je opvoeding. Maar beschouw een situatie vanuit het bewustzijn, de aandacht die onder deze vaste, zich herhalende patronen ligt. En dan ontdek je dat je eigen gedachten veel verstorender zijn, dan een situatie die je ergernis oproept: dingen die mensen zeggen of doen. Dat inzicht in wie je eigenlijk bent, maakt je vrij. En ook veel vrijer en onbevangener ten aanzien van andere mensen en hun ideeën.

Je kunt ook makkelijker zien dat zij soms onhandige dingen doen, niet omdat ze zo zijn, maar omdat ze gevangen zitten in beperkende ideeën over zichzelf.

En ook in het prachtige boek van de Hindoes, de Bhagavad Gita, lees je: laat los wat je niet echt bent –en je houdt over wie je ten diepste bent. Of in de intieme poëzie van de Moslim mysticus Roemi: wees ‘leeg’ als een fluit, zodat Gods adem door je kan stromen.

Psychologie is uiteindelijk vaak de beste versie van jezelf ontwikkelen. Spiritualiteit gaat over je diepste identiteit vinden. Op die diepste plek is ruimte en ben je niet alleen, maar verbonden met God en de wereld. Dan zie je en handel je niet meer vanuit een perspectief van isolement en tekort, maar vanuit verbondenheid en overvloed. Je zult anderen dan belangelozer zien en dus meer zoals ze zijn. Je zult niet meer de neiging hebben ze te manipuleren of in te zetten voor je eigen onderneming. Al die dingen leer je in de omgang met anderen.

Bij Perennial Philosophy gaan we dus voorbij aan de grenzen van religies/filosofieën. Maar tegelijkertijd ook voorbij aan wat ons als mensen scheidt. Dit wordt prachtig geïllustreerd in onderstaand gesprek tussen en Joodse vader en zijn zoontje:

En Chaim vroeg: ‘Vader, waarom zijn de mensen zo verschillend?’
‘Alle dingen verschillen van elkaar: elk grasprietje is uniek.’
‘Maar als het verschil regeert, kunnen woorden niet bestaan.’
‘Eigenlijk zijn we allemaal hetzelfde en is het woord van de Sinaï bestemd voor alle mensen en niet alleen voor ons volk.’
‘Ben ik dan een vrouw?’
‘Inderdaad.’
‘Ben ik dan een goj?’
‘Inderdaad.’
‘Maar als wij anders zijn kunnen we niet hetzelfde zijn en andersom. ’
‘Je moet het zo zien: als wij in de eerste plaats anders zijn, zullen we nooit hetzelfde worden; maar als we in de eerste plaats hetzelfde zijn, is anders zijn geen probleem.’
‘Dus ik ben jij?’
‘Ja, jij bent ik en ik ben jij, dat is het grote geheim’.

André Schwarz-Bart , Morgenster, uitgeverij De Geus, 2012.

Foto: DeeAshley via Compfight cc

Vincent Duindam
Vincent Duindam is psycholoog. Zijn onderzoek naar ‘zorgende vaders’ werd erg bekend. Op dit moment verbindt hij inzichten uit zowel de positieve psychologie als de grote spirituele tradities met de thema’s ouderschap, onderwijs en relaties.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *