Verdwijnt God uit Nederland?

Terwijl traditionele vormen van religie lijken te verdwijnen, rijst de vraag: wat is religie? Kun je stromingen als het ietsisme of pastafarisme ook onder de categorie geloof scharen? Een bespreking van de definitie van geloof door Jantine Huisman.


Uit onderzoek naar religie in Nederland, waarvan de resultaten op 16 maart 2016 in KRO Kruispunt werden gepresenteerd, bleek dat steeds minder mensen naar de kerk gaan, of zichzelf aanhanger noemen van één van de christelijke stromingen in Nederland. Als reactie op het onderzoek werd er door religieus Nederland veel gediscussieerd of de teruggang in het aantal kerkgangers betekent dat God verdwijnt uit Nederland, of dat het alleen betekent dat men op zoek gaat naar andere vormen van religie of spiritualiteit.

Tegenwoordig is er bijvoorbeeld een groot aantal mensen dat wel gelooft dat er ‘iets’ is, maar niet precies weet wat. Deze vorm van geloof wordt wel aangeduid met het begrip Believing without belonging (Davie, G., 1994: Religion in England since 1945: Believing without Belonging) of het ‘ietsisme’. Het gaat daarbij om een geloofsvorm waarin mensen geloven dat er iets meer is dan dat wat ze kunnen zien, of geloven dat God iets of iemand is die van binnenuit werkt.

Interessant is echter dat door de meeste wetenschappers deze groep mensen over het hoofd wordt gezien, omdat men het geloof in ‘iets’ niet ziet als een echt geloof en het niet kan onderbrengen als een vorm van religie. Maar wat is het dan wat het ene geloof wel een religie maakt, en het andere niet? Waarom wordt het pastafarisme door velen niet gezien als religie, maar krijgt het wel erkenning op het paspoort in andere landen?

Het ‘probleem’ bij dit soort vragen, is dat het begrip religie één van de moeilijkst te definiëren begrippen is. Vandaag de dag bestaan er meer dan honderd definities van religie, en geen enkele daarvan wordt universeel geaccepteerd. Zo zijn er definities die een religie vanuit de essentie willen definiëren, en zijn andere omschrijvingen van geloof meer gericht op de uitingen ervan, of juist op de maatschappelijke functie van een religie.

Voorbeelden van definities van religie zijn:

“Religie is een verzameling van geïnstitutionaliseerde rituelen van een groep mensen die verbonden zijn met een traditie en die spirituele sentimenten met een buiten-menselijke focus uitbeelden of oproepen en ten minste ten dele gebaseerd op mythologie en/of doctrines.” – Ninian Smart

“Religie is de honger van de ziel naar het onmogelijke, het onbereikbare, het onvoorstelbare…” – Friedrich Schleiermacher

“Religie is samengesteld uit -˜re-opnieuw-™ en -˜ligie-verbinden-™, ofwel herverbinden. Religie of geloof is een collectieve uiting van spiritualiteit gebaseerd op het bestaan van één of meer goden. Een groep mensen hangt een gemeenschappelijk idee aan over het ontstaan van de aarde en de mensheid, geïnspireerd door een godsdienstig leider.” – Het spiritueel woordenboek

Of het ietsisme, het pastafarisme en andere alternatieve vormen van geloof dan ook als religie kunnen worden gezien, is volledig afhankelijk van de definitie die men neemt voor religie en hoe gedetailleerd men de invulling van religie omschrijft.

Wanneer je mij vraagt of God verdwijnt uit Nederland, dan zal ik altijd antwoorden met ‘nee’. Het instituut kerk zal misschien uit Nederland verdwijnen. Maar de mens zal, om maar met Friedrich Scheliermachter te spreken, altijd hongeren naar het onmogelijke, het onbereikbare, het onzichtbare. En daarmee altijd zoeken naar datgene wat boven de alledaagse aardse werkelijkheid uitstijgt.

Jantine Huisman
Jantine Huisman is afgestudeerd godsdienstwetenschapper op het gebied van de abrahmitische religies, masterstudent pedagogiek en doopsgezind lekenpreker. Haar interesses liggen op de kruising van gedragsmaatschappijwetenschappen en godsdienst, zoals het onderwijs aan de eerste christenen, identiteitsvorming door het nieuwe testament, en trauma-educatie vanuit klaagliederen.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *