Verborgen leven (4)

Van 18 november 2011 tot en met 29 januari 2012 wordt in het Historisch Museum Arnhem een tentoonstelling gehouden over ‘Verborgen leven, Arnhemse mystiek‘. Dit blog vormt het 4e deel van de toespraak die Miek Pot hield bij de opening van de tentoonstelling over de zusters Agnieten die daar leefden in de 16e eeuw.

De andere pool van het contemplatieve leven die veel minder nadruk krijgt in de lectuur er over is de eenzaamheid en het alleen zijn. Dat is eigenlijk logisch want de zusters leefden in gemeenschap, sliepen gemeenschappelijk op een dormitorium slechts gescheiden van elkaar door dunne tussenschotten en vanuit de buitenwereld bekeken leefden ze niet alleen. Laat staan dat ze eenzaam waren. Toch is juist deze vorm van samenleven ook de meest eenzame. Intieme gevoelens werden niet gedeeld. Men wist niets van elkaars achtergronden. Er was niet de privacy om  eigen emoties te uiten of te beleven.

De ervaring van Gods aanwezigheid kon niet geuit worden. Om de nonnen nederig te houden werd juist over dergelijke zaken niet of minimaal gesproken. Alleen vanuit de lectio en de lectuur konden ze hun eigen persoonlijke ervaringen herkennen en duiden. We mogen echter wel verwachten dat er de band met een geestelijke al dan niet een biechtvader of overste geweest zal zijn. Maar ook deze contacten beperkten zich tot een minimum en veel ruimte voor affectiviteit zal er niet geweest zijn. In die zin was het een hard leven. Dit aspect wordt in de bestudering van het verborgen innerlijke leven uit de geschiedenis nogal eens over het hoofd gezien. De stilte krijgt een grote plaats toebedeeld en terecht. De stilte gaf immers ruimte voor de innerlijke ervaring en daar lag het geluk. Meer nog de stilte maakte die innerlijke ervaring van God mogelijk. Dat was waarschijnlijk de reden dat de zusters het verder zo eenzame leven volhielden omdat de stilte en daarmee de innerlijke ervaring van God er ook waren. De eenzaamheid maakte dat ze zich niet hechtten aan mensen en gefocused bleven op het Ene.

Het is jammer dat onze cultuur eenzaamheid en alleen zijn zo negatief labelen. Dat zal alles te  maken hebben met de veruiterlijking van het leven. Om gezien te worden heb je immers een ander nodig. Als je verinnerlijkt heb je minder een ander nodig. Je hebt het goed bij je diepste zelf, bij God. Tegelijkertijd is daar natuurlijk de kip en het eiverhaal. Waar stilte toegelaten wordt zal vroeg of laat een ervaring van aanwezigheid, gedragen zijn plaatsvinden. Die ervaring maakt je op jouw beurt weer stiller en meer naar binnen gekeerd. Hetzelfde geldt voor de eenzaamheid. Waar eenzaamheid met het aanvankelijk nare gevoel dat ermee gepaard gaat, toegelaten wordt, daar kan innerlijk ervaren worden. De innerlijke ervaring plaatst ons daarentegen op haar beurt weer, in deze volledig veruiterlijkte wereld in een alleen staan en in een zekere eenzaamheid.

De paradox van onze cultuur is dat zij die steeds meer de eenzaamheid uit de weg gaan, steeds eenzamer worden. Nog nooit in de geschiedenis zijn er zo veel alleenstaanden geweest als in onze tijd. De eenzaamheid, de onuitgesproken eenzaamheid van de zusters die onherroepelijk met een innerlijk leven samen gaat, kan ons eenzamen uit de 21e eeuw iets te zeggen hebben. Het is een uitnodiging om naar binnen te gaan en de innerlijke ruimte en het innerlijke landschap te gaan verkennen. In plaats van altijd meer naar buiten te keren via social media en online contacten. 

Foto: Miek Pot

Miek Pot
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *