Tijd zonder klok

Christiane Karrer-Grube – Droomt u weleens van een tijd zonder klok of agenda? De klok staat symbool voor onze menselijke behoefte de tijd te meten en structuur aan te brengen in de loop van ons leven. Onze tijd is gevuld met gebeurtenissen die ons leven uitmaken. We delen de tijd in om ons te kunnen oriënteren in het leven. Maar, nu we daarin behoorlijk bedreven zijn geraakt, missen we vaak de vrijheid van een tijd zónder ‘plannen’ en ‘moeten’. De klok, die een handig meetinstrument zou moeten zijn, lijkt ons te beheersen.

In het eerste hoofdstuk stelt de bijbel zowel de behoefte naar tijdsstructuur, alsook naar vrijheid aan de orde. In het verhaal van Genesis 1 wordt de leefwereld van mensen, dieren en planten geschapen. Door het aanbrengen van scheidingen komt er orde in de chaos, en krijgen mensen de kans zich te oriënteren in tijd en ruimte. De scheiding van licht en duisternis, het ontstaan van dag en nacht – het fundamentele  ritme van de tijd – is het eerste scheppingswerk. Heel de schepping gebeurt verder binnen dat ritme van de tijd. Alle scheppingswerken vinden plaats op ‘hun’ dag: het ritme van de week ontstaat.

Zes dagen zijn bedoeld voor arbeid, de zevende dag staat voor vrijheid. Het getal 7 staat in de bijbel symbool voor voltooiing. De sabbat wordt in de bijbel een ‘heilige dag’ genoemd, het is een dag buiten de gewone tijd, een dag van afstand van alle alledaagse bedrijvigheid. Een dag voor rust en gemeenschap, een dag zonder ‘nut’ naar menselijke maatstaf. Op deze dag worden de mensen verbonden met een dimensie die de tijd overstijgt. Want hoewel de tijd volgens de bijbel bij de schepping hoort, is God als schepper niet aan tijd onderworpen. De tijd hoort bij de menselijke werkelijkheid. Volgens de bijbel hebben we een soort balans nodig: juist de dagen die vrij zijn van nut en arbeid, en ons herinneren aan een dimensie buiten ons gewone tijd, scheppen het ritme van onze tijd en maken het mogelijk ons daarin te oriënteren. Dit geldt niet alleen voor de zevende dag, waarmee de weekindeling tot stand komt. Zo schept een aantal feestdagen het vaste ritme van het jaar (zie bijvoorbeeld Leviticus 23). Zij verbinden het ritme van de seizoenen met de gedachtenis van Israëls geschiedenis met God.

De spirituele dimensie van ‘heilige dagen’ staat in de bijbel niet los van de sociale dimensie. Dat kunnen we onder meer zien aan het gebod van de sabbatsrust. Als reden voor dat gebod kan enerzijds de goddelijke rust bij de schepping genoemd worden, anderzijds de ervaring van Israël met slavernij in Egypte (Exodus 20:8-11, Deuteronomium 5:12-15). Steeds wordt benadrukt dat alle mensen, ook slaven en slavinnen, en zelfs dieren, een dag van rust en vrijheid gegund is. Jezus maant de religieuze autoriteiten de spirituele en sociale dimensie van het sabbatgebod niet uit elkaar te halen: de sabbat is omwille van de mens gemaakt, niet de mens omwille van de sabbat.

De traditie van dagen die ‘buiten de tijd’ staan, en herinneren aan een dimensie die onze tijd en haar bedrijvigheid overstijgt, zou een tegengif kunnen vormen tegen het gevoel van veel mensen ‘geleefd te worden door de klok’. Vrije dagen kennen we in onze westerse maatschappij voldoende: we hebben vrije weekeinden en vakantie. Toch laten we ons soms verleiden onze vrije tijd met zoveel dingen te vullen, dat er geen echte onderbreking in de alledaagse drukte ontstaat. Wat we nodig hebben is die andere vrijheid van goddelijke rust: tijd die losstaat van al ons ‘plannen’ en ‘moeten’, tijd die ruimte schept om te zíjn, er te zijn voor gemeenschap en bezinning.

Daarbij wordt het sociale aspect niet vergeten. Tijd die ons gewone leven echt doorbreekt, is noodzakelijk om ons een andere kijk op het leven te geven. Ze laat ons relativeren wat ons in het alledaagse leven zo bezighoudt: onze behoefte aan veiligheid, aan steeds méér bereiken en beleven. Die relativering is voorwaarde voor het scheppen van ruimte voor de behoeften van anderen, en voor meer gerechtigheid in de samenleving.

Dit artikel verscheen eerder in Doopsgezind NL, die hier te downloaden is.

Afbeelding: Feiko Wouda

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *