Thuisblijverspreek – Matthijs de Vries 'Zeg ja!'

De ‘thuisblijverspreek’ is deze keer van Fred Omvlee. Alle thuisblijverspreken worden gearchiveerd in een map onder deze naam. De vorige preken vindt u ook als u naar de onderzijde van deze pagina doorscrollt.

Schriftlezingen: Jesaja 65: 17-25, Lucas 12.32-40

We leven in een binaire samenleving, een samenleving die steeds meer lijkt te zijn opgebouwd uit nullen en enen: zwart of wit, alles of niets, nee of ja, dag of nacht, leven of dood. Nuances lijken verloren te gaan. de kleur grijs wordt geassocieerd met saai, kleurloos, slap en lusteloos. Wat dat betreft leven we in een wereld die lijkt op de Bijbelse wereld. Ook bij de profeten komen we vaak een denkbeelden en boodschappen tegen die berusten op tegenstellingen. Óf het één, of het ander. Neem de tegenstelling dag en nacht. Bij Jesaja wordt de dag beschreven: een fijn en vrolijk vooruitzicht op een nieuwe hemel en een nieuwe aarde en een herschapen Jeruzalem: gejuich en blijdschap, geen geween of geweeklaag, geen kindersterfte meer, geen oudere die ongelukkig sterft. Een stabiele samenleving, waarin iedereen zich verzekerd mag weten van een lange, gezonde toekomst. Waarin iedereen de vruchten van zijn eigen werk mag plukken en altijd in zijn eigen huis mag blijven wonen. Hoe aantrekkelijk klinkt dit niet in onze tijd, en in onze oren?

Want wij weten ook van het tegenovergestelde, van waaruit Jesaja deze hoopvolle woorden uitspreekt. Van de crisis waarin we verkeren. Van alle zekerheden die door ons – door uw generatie – zijn opgebouwd, en die nu afgebroken worden. De huizen die wij gebouwd en gekocht hebben, en waar we nu niet zelf van kunnen profiteren, omdat ze “onder water staan”. Waarin de gezondheidszorg en de ouderenzorg op de helling staan, en het allerminst zeker is dat de grijsaard rustig van zijn 65 tot zijn 100ste  van zijn nadagen kan genieten. De woorden van Jesaja, hoe buitennissig ze ook mogen klinken “Wolf en lam zullen samen weiden, een leeuw en een rund eten beide stro en een slang zal zich voeden met stof.” Ze roepen als het ware automatisch ook het tegendeel op, die zo herkenbaar is in het heden. En dan hebben wij het nog relatief goed. Helaas zullen de burgers van Egypte en Syrië, die echt onder geweld te lijden hebben, deze tegenstellingen nog veel letterlijker ervaren.

De nacht. De nacht wordt letterlijk beschreven in de gelijkenis in het Lucasevangelie, dat zich in de nacht afspeelt. Een gelijkenis die gelijkenis vertoont met de gelijkenis van de vijf dwaze en vijf wijze dienstmeisjes, uit het Matteüsevangelie. “Sta klaar, doe je gordel om en houd de lampen brandend,  en wees als knechten die hun heer opwachten wanneer hij terugkeert van een bruiloft, zodat ze direct voor hem opendoen wanneer hij aanklopt. Gelukkig de knechten die de heer bij zijn komst wakend aantreft.” De juichende scènes bij Jesaja, die hun tegendeel oproepen, de nacht die door de heldere dag wordt op geroepen, vinden we als het ware bij Lucas. Maar nu is het de nacht die de dag oproept. Midden in de nacht is er het hoopvolle vooruitzicht, dat het maar tijdelijk is. Dat de nacht maar een voorstadium van de dag is, en dat de dag vanzelf een keer komt. Maar als de dag komt, moeten we ze wel met beide handen aangrijpen. We mogen de dag niet verslapen. Daarom moeten we de lampen brandend houden totdat de bruidegom terugkomt, ook al is het als een dief in de nacht. Zo gauw de bruidegom er is, begint de dag. Het is dus onze taak om als betrouwbare en verstandige bedienden op onze posten te blijven en niet in te dutten.

Waakzaam blijven en niet indutten. Het beeld van de bruidegom, natuurlijk een metafoor voor Jezus, voor God zelf, was een geliefd beeld van ds. T.O. Hylkema. Op de titelpagina van zijn gedenkboek over Fredeshiem, staat het ook afgebeeld, een prent van “de Heiland die aanklopt”. Voor hem was dat een reden om zich mee te laten voeren met kansen die geboden werden. Toen hem na een gastpreekbeurt, waarin hij vertelde over zijn zoektocht naar een geschikte locatie voor een nieuw, Fries Broederschapshuis, een stukje grond op de Bult bij Steenwijk werd aangeboden, ervoer hij dit als een teken uit de hemel. Als de Heiland die aan de deur klopte en erop rekende dat een waakzame, betrouwbare en verstandige dienaar open zou doen. Dit piëtistische geloof, en achteraf, met het nodige gevoel voor anachronisme, zouden we nu zeggen “spontane” en “impulsieve”, kenmerkten hem. Zijn spontaniteit en impulsiviteit waren hem door zijn geloof ingegeven, en daarmee aanstekelijk voor degenen met wie hij dit geloof deelde. Het leidde bij hem ook tot zijn bijzondere daadkracht en doorzettingsvermogen. Ds. T.O. Hylkema was dan ook niet zo van het eindeloos vergaderen en overleggen. En daardoor had hij weinig respect voor de gegeven structuren en procedures, waarin een spontaan idee al doodgepraat en kapotgeanalyseerd was voordat het een kans kreeg. Niet praten maar doen, daden gaan woorden te boven. Een motto dat ons ook vandaag de dag nog zo aanspreekt, maar dat vaak zo moeilijk te realiseren is.

Waarom? Omdat spontaniteit en impulsiviteit zich zo moeilijk laten rijmen met betrouwbaarheid en verstandigheid. Is spontaan zijn is niet het tegenovergestelde van verstandig zijn? Een verstandig man denkt voordat hij doet. En zo denkend en overleggend sneuvelen 90 % van de plannen op de vergadertafel. De vraag is: wat is verstand? Wat is betrouwbaarheid? Is het in Gods ogen wel het zelfde als in mensenogen?

Voor deze dienst heb ik een stukje film meegenomen. Het gaat om de film Yes Man, de verfilming van het gelijknamige boek van de auteur Danny Wallace. Het leven van deze teruggetrokken persoon zou den we als “nachtelijk” kunnen betitelen. Hij schrijft aan het begin van zijn boek: “ik smste liever dan dat ik iemand opbelde. Ik belde liever iemand dan op dan dat ik op iemand afstapte. Ik was fut en lusteloos, mijn leven was donker en grijs. Totdat ik in een nachtbus iemand tegenkwam, een zwerver, die mij de raad gaf dat ik eens wat vaker “Ja” moest zeggen. Ik besloot dit een jaar lang te doen: op alles ja zeggen waar ik normaal gesproken nee op zou zeggen.” Het leverde hem soms grote problemen op, maar vaak grootse avonturen die hem op de meest vreemde plaatsen brachten. Deze keuze maakte zijn leven kleurrijk en gaf hem diepe vreugde. Het leverde hem in ieder geval een mooi levensverhaal en een bestseller op. Zowel het boek als de film werden kaskrakers.

Yes Man werd een paar jaar later verfilmd met in de hoofdrol Jim Carrey, de gekkebekkentrekker uit Canada, als het personage Carl. Carl is een risicomanager bij een bank. Het is zijn taak om aanvragen voor leningen te beoordelen op het mogelijke risico dat ze niet worden terugbetaald. Zijn werk bestond dus vooral uit heel vaak nee zeggen. Ook zijn leven was saai en ongelukkig, hij was gescheiden van zijn vrouw en hij had maar weinig vrienden en kennissen. Tot hij op een dag met een van zijn weinige vrienden mee ging naar een lezing over de kracht van het Ja. Hiervan laat ik een scène zien. Het is een film die ook mij veranderd heeft. Ik denk er niet elke dag aan, maar ik zeg wel vaker ja dan vroeger.

(scène “Terence” uit Yes Man)

De film loopt er natuurlijk op uit, dat het niet werkt. Je kunt niet overal ja op zeggen, dat is onmogelijk. Vooral als het gaat om relaties is eerlijkheid te verkiezen boven altijd ja zeggen en de ander zijn/haar zin geven. Eerlijkheid betekent immers dat je ook nee moet kunnen zeggen. Het gaat er dus om ja te zeggen op die dingen waarop je normaal gesproken nee zou hebben gezegd, omdat je er geen zin in had, of omdat je het ‘gewoon niet zag zitten’. Dat je niet meer nee zegt als gewoonte, of omdat je eigenlijk gewoon niet weet of je iets wel of niet wilt. Het gaat er dus om dat je niet meer nee zegt vanuit een grijs gebied, maar kleur bekent. Het gaat erom dat je best vaker spontaan mag zijn, omdat dit voor jezelf, maar ook voor je omgeving meer kleur in je leven oplevert.

Het ironische is, dat dit vaak moeilijk te verenigen valt met kwaliteiten als betrouwbaarheid en verstandigheid. Een verstandig mens doet nooit iets spontaans, omdat het juist de idee van onbetrouwbaarheid versterkt. Van met alle winden meewaaien en zo voort. De vraag is dus nogmaals: wat wordt er bedoeld met ‘betrouwbaar’ en ‘verstandig’ als Jezus het zegt? Blijkbaar zijn betrouwbaarheid en verstandigheid in Gods ogen iets anders dan in mensenogen. Misschien is het wel zo dat God betrouwbaarheid vraagt naar Hem toe, en dat betekent juist dat Hij ervan op aan wil kunnen dat we “ja” zeggen als Hij aan onze deur klopt, op wat voor manier dan ook. Het moeilijke hierbij is natuurlijk, dat we nooit zeker zullen weten of een kans die ons geboden wordt, van God komt of niet. Zeker is wel, dat kansen voorbij gaan als we er te lang over gaan zitten dubben.

De boodschap is dus: zeg vaker Ja. Want ja zeggen is open doen voor onze Heiland die aan de deur klopt. Dus nodig Ja uit in je leven, want dan Hij zal ja terugdoen. En dan zullen we zien dat “Wolf en lam samen zullen weiden, een leeuw en een rund beide stro zullen eten en een slang zal zich zal voeden met stof.” Kortom: dat wat onmogelijk leek toch zal geschieden. Dat hemel en aarde nieuw kunnen worden, en het hemelse Jeruzalem kan neerdalen. Dus zeg “ja”! …

Amen

Afbeelding: The Jackanapes/Deviantart.com

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *