Theologen als makelaars

Theologen moeten als makelaars zijn, schrijft Ruard Ganzevoort in zijn pamflet ‘Spelen met heilig vuur’ ter gelegenheid van de Nacht van de theologie, afgelopen vrijdag in Rotterdam. ‘Makelaars in levenswijsheid’ denken niet meer alleen vanuit de christelijke traditie, maar putten uit een divers aanbod. ,,Mensen die zoeken naar een betekenisvol huis om in te wonen, wijzen zij de weg. Ze weten wat er op de markt is en leiden de zoeker graag rond. Ze leggen verbindingen en zorgen ervoor dat mensen op de juiste plek terechtkomen.’’

Dit is een revolutionair standpunt. Tot voor kort gingen theologen immers uit van de christelijke boodschap. Ganzevoort wil dit loslaten. De samenleving is namelijk sterk veranderd, waardoor het christelijk spreken ‘zombietaal’ is geworden. ,,Theologie dreigt daarmee een reliek te worden van vervlogen tijden, alleen herkend en erkend door geloofsgenoten, maar volstrekt irrelevant voor de rest van de samenleving’’.

De remedie voor dit probleem staat in de ondertitel van het pamflet: ‘de theologie moet haar claim op de waarheid opgeven’. Als theologen niet meer claimen dat het christendom waar is, kunnen deze levensbeschouwelijke specialisten inderdaad gaan proberen mensen te helpen om een keuze te maken uit allerlei soorten religieus en levensbeschouwelijk aanbod, als makelaar dus.

Zijn de problemen van de theologie dan opgelost? Zo simpel is het niet voor deze beroepsgroep in crisis. Ganzevoorts metafoor van de makelaar maakt dat pijnlijk duidelijk. De markt van de theologen is net zo goed ingestort als die van de huizenmakelaars. Steeds meer mensen vinden bovendien hun weg wel zonder bemiddelaars. De huizenmakelaars produceren rapporten, schrijven prijsvragen uit op zoek naar het ei van Colombus, en verzinnen nieuwe producten. Ze zijn in verwarring over de juiste strategie om te overleven. Net als de theologen. Het is ook een imagoprobleem. Huizenmakelaars staan in hetzelfde rijtje als autoverkopers, politici en paaldanseressen. Theologen mogen zich daar nu bij aansluiten – wel een heel christelijke gedachte.

De wortel van de crisis ligt in beide branches bij een gebrek aan geloof – in de markt, in het ambt of in God en het bovenwereldse bouwwerk daaromheen. Ganzevoort hoopt de geloofwaardigheid van het beroep te herstellen door het loslaten van het geloof in de waarheid van religieuze voorstellingen. Maar als zoiets halfslachtig gebeurt, heeft het geen kans van slagen en bevestigt het alleen het beroerde imago.

En Ganzevoort doet het halfslachtig. Hij stelt namelijk voor dat theologen stoppen met het gebruik van het zombiewoord ‘God’ als ze met de buitenwereld spreken. Daarvoor in de plaats moeten ze dan ‘het heilige’ gaan gebruiken. De buitenwereld mag vervolgens toch verwachten dat dat heilige niet voor waar hoeft te worden gehouden?

Alle geloofsvoorstellingen van de mensheid wil Ganzevoort wel relativeren. Maar niet het bestaan van ‘het heilige’, dat voor hem een mysterieuze en ontzagwekkende dimensie is die boven het gewone uitstijgt en waarmee mensen contact zoeken. Dit heilige is ‘betrouwbaar’ en verschaft ‘grond onder de voeten’, stelt hij. Het is de bron waar alle religies uit putten.

Op zich is dit natuurlijk een respectabel geloof. Maar als de makelaar tegelijkertijd zegt dat hij afziet van theologische waarheidsclaims, verliest hij zijn geloofwaardigheid. 

Koert van der Velde is religiejournalist. Zijn proefschrift ‘Flirten met God’ stond op de shortlist voor het beste theologische boek 2012.

Afbeelding: Heiloo-online/flickr.com

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *