Theater en zingeving – Monique van der Werff

Het eerste deel van de reeks portretten van jonge theatermakers die op een bijzondere manier met zingeving bezig zijn gaat over Monique van der Werff. Monique van der Werff is bekend geworden als actrice, maar is nu aan het werken aan haar tweede voorstelling als theatermaker. De voorstelling gaat Hardliners heten en gaat over radicalen. We volgden haar bij een eerste try out van nieuw materiaal voor die voorstelling. Deze serie is mogelijk gemaakt door de KNR.


See video

Theater begon in het Middeleeuwse Europa in de kerk. Toen de passiespelen zo populair werden dat het publiek niet meer in de kerk paste, verplaatste het spektakel zich naar de pleinen van de stad. Zo werd het theater van de wereld. De nieuwe mores van de roerige jaren ’60 braken door toen er in 1969 tomaten gegooid werden naar ‘traditionele’ toneelspelers. De nieuwe generatie wilde voorstellingen maken die eigentijds en zelf gecreëerd waren. Religie werd vaak gezien als iets van de oude orde en niet meer relevant voor deze tijd. Sinds die tijd zijn de meeste religieuze personages op het toneel bespottelijke of kwaadaardige figuren. Theatermakers zijn vaak goed in het ontmaskeren van pretenties en het stellen van vragen bij overtuigingen. De vraag waar wij wel inspiratie voor het goede leven blijft vaak onderbelicht.

Is er een kentering gaande onder jonge theatermakers? Een aantal jonge makers stelt zonder gêne de grote vragen van het leven en vinden inspiratie in religie, spiritualiteit en grote verhalen uit het verleden. De komende weken worden op deze plek vier theatermakers geportretteerd die op een bijzondere manier bezig zijn met zingeving in hun werk. Het zijn verhalen over de aantrekkingskracht van radicalisme, over de onderlinge verbondenheid en afhankelijkheid van mensen, over de kracht van grote verhalen en over de troost van religieuze teksten. Wat inspireert deze makers en hoe maken ze van hun persoonlijke zoektocht theater?

Monique van der Werff

Monique van der Werff (1982) werd bekend als actrice in series (o.a. Zoop en Onderweg naar Morgen), films (o.a. Loverboy) en in theatervoorstellingen (o.a. Tartuffe en Goal). Om zelf voorstellingen te kunnen maken richtte ze een stichting, White Rabbit Theatre op, waarmee ze in 2010 de voorstelling Veronika besluit te sterven maakte. Deze voorstelling, gebaseerd op het gelijknamige boek van de beroemde auteur van spiritueel getinte romans Paulo Coelho, gaat over een meisje dat geen zin meer ziet in het leven en, zoals de titel al zegt, besluit te sterven. Op dit moment is ze bezig aan een voorstelling over mensen die niet te weinig maar eerder teveel zingeving hebben. Onder de titel Hardliners zal deze voorstelling vanaf september gaan spelen. Hardliners gaat over radicalen, in het bijzonder Anders Breivik, Tanja Nijmeijer en Muriel Degauque, een Belgische vrouw die zich bekeerde tot de islam en een zelfmoordaanslag pleegde in Irak.

We filmden Van der Werff bij een allereerste try-out van nieuw materiaal dat ze verzameld heeft in de research voor Hardliners. Ze speelde deze try-out op uitnodiging van StroomWest, een nieuw initiatief dat zich volgens initiatiefnemer Rikko Voorberg ergens in het niemandsland tussen kunst en kerk bevindt. StroomWest organiseert een serie bijeenkomsten in OT301 op de Overtoom in Amsterdam, een complex dat begon als een kraakpand, inmiddels legaal is maar nog wel iets van de sfeer van een kraakpand heeft. Het initiatief voor StroomWest komt van Stroom, een kerk die een paar jaar geleden gesticht is en bijeen komt in een studentenbioscoop. Op dit moment is StroomWest bezig met een serie waarin (seculiere) theatermakers en andere kunstenaars uitgenodigd worden om in een performance een thema op te werpen waar door StroomWest een programma omheen gebouwd wordt.

Rondom de performance van Monique van der Werff is er een werkplaats waarin bezoekers zich kunnen bezinnen op hun eigen omgang met de thema’s radicalisme en idealisme. Dat levert een bijzonder schouwspel op. Vier personen in witte jassen stellen de bezoekers vragen over hun idealen en radicale neigingen. Mensen schrijven hun idealen en wat hen belemmert om die idealen uit te leven op hun hand, die vervolgens door de VJ gefilmd, bewerkt en geprojecteerd worden. Bij iemand in een boerka kunnen bezoekers hun twijfels op biechten. Er is een column van Rikko Voorberg, die als theoloog reflecteert op het zondebokmechanisme aan de hand van antropoloog René Girard, ondersteund door geprojecteerde beelden. En er is een vloekworkshop, waar mensen hun boosheid over allerhande onrecht er uit kunnen vloeken. Tussen het publiek loopt een klein wit lammetje, één van de weinige herkenbare christelijke symbolen.

Het hart van de bijeenkomst vormt de performance van Monique. Nadat ze opkomt op het keiharde “Fuck you I won’t do what you tell me!” uit Killing in the Name Of van Rage Against The Machine speelt ze een aantal scenes gebaseerd op dagboekfragmenten van de drie terroristen die een inspiratiebron voor haar voorstelling vormen. Heftige scènes, die niet over het geweld gaan, maar over de persoon achter de radicale overtuiging.

Van september 2012 tot januari 2013 speelt de voorstelling Hardliners door het hele land, zie de speellijst.

lam

Interview

Waarom sta jij op het podium?

“Ik heb mijn stichting White Rabbit Theatre opgericht om theater te maken over twee thema’s: zingeving en identiteit. In mijn vorige voorstelling Veronika besluit te sterven had de hoofdpersoon een gebrek aan zingeving. Je zou kunnen zeggen dat het in Hardliners juist over een teveel aan zingeving gaat. Is passie gevaarlijk? Je kan zeggen: alles wat extreem is, is verkeerd. Maar als je dat doet sluit je ook mooie idealen uit en mensen als Nelson Mandela en Martin Luther King.”

Herken je iets in de radicalen waar je voorstelling over gaat?

“Ik heb wel een bepaald soort bewondering voor ze. Kijk bijvoorbeeld naar Anders Breivik, ik begrijp niks van wat hij uiteindelijk gedaan heeft, maar hij was wel bijzonder gemotiveerd. Ga maar eens negen jaar ergens aan zitten en hou jezelf gemotiveerd. Er zijn kwaliteiten voor nodig, zoals doorzettingsvermogen. Hij heeft veel offers gedaan. Tanja had hier een leuk leven kunnen hebben, de toekomst lag voor haar open, maar zij kiest er voor om in de jungle te gaan zitten met alle ongemakken. Alle comfort van hier laat ze achter.”

Heb jij zelf ook een neiging tot radicalisme?

“Ik ben op mijn best als ik me op één onderwerp focus, die focus levert wat op. Tegenwoordig wordt iedereen overspoeld door een veelheid aan keuzes. Deze radicalen hebben extreem voor één ding gekozen. Onze generatie wordt verweten heel individualistisch te zijn. Dat radicale heeft voor mij wel een aantrekkingskracht. Waarom zou je zoveel opgeven voor iets waar je in gelooft? Een gevoel van passie, gelijk hebben, ergens helemaal voor gaan. Ik kan soms wel verlangen naar die heftigheid. Waar gaat het leven nou eigenlijk over? Die behoefte aan zingeving heb ik zelf ook enorm.”

En heb jij zulke grote idealen waar je alles voor op wil offeren?

“Ik ben lange tijd heel heftig vegetariër geweest, ik woog op een gegeven moment 45 kg en begon er geel uit te zien. Ik wou bijna niks meer eten. Ik lette op van alles, E-nummers, toevoegingen, of er dierlijke producten in zaten. Ik zat tegen het veganisme aan. Dat gevoel van rechtvaardigheid is zo lekker; je hebt het gelijk aan je kant. Dat heeft ook iets puberaals. Maar als je al het extreme buiten wil sluiten, sluit je ook de passie buiten. Energie die opgewekt wordt door kwaadheid kun je gebruiken voor iets positiefs. Onverschilligheid is misschien nog wel destructiever dan radicalisme.”

Waarom ben jij dan niet verder geradicaliseerd maar heb je juist een stap terug gedaan?

“Mijn lichaam riep mij terug. Blijkbaar is voor mij het echte leven belangrijker dan de idealen.”

Zijn er nu nog dingen die zo’n passie oproepen?

“Die passie voel ik ook bij theater. Het is een framework waardoor je kan kijken, een goed filter voor al die dingen die op je afkomen. Het helpt mij om ideeën te kanaliseren. Het is ook wel lekker makkelijk om maar één ding te doen. Als intellectueel kan je wel vanalles roepen, maar ga het maar eens in de praktijk brengen. Ik vraag me weleens af: is een theatervoorstelling wel genoeg? Ik wil een bewustzijn creëren, maar zijn we niet allemaal al hyperbewust? Ik heb  veel twijfels, maar die radicalen hebben ook twijfels. Het dagboek van Tanja Nijmeijer bijvoorbeeld staat vol twijfels. Mensen die radicaal zijn kiezen alleen elke keer weer om door te gaan. 

Positieve voorbeelden van radicalen krijgen ook plek in voorstelling. Breivik wordt ontoerekeningsvatbaar verklaard, maar moeten Mandela enzo dan ook ontoerekingsvatbaar verklaard worden? Zij gaan net zo ver voor hun idealen.”

Wat hoop je te bereiken bij bezoekers?

“Wat ik hoop te bereiken is dat mensen zien: er zijn excessen, maar we moeten niet opgeven het goede te zoeken. Is er een waakvlam van passie, dat oude gevoel van woede? Het moet gaan over wat mensen nou echt bezig houdt. Het onderwerp staat voor veel mensen ver van hun bed. Ik wil een brug leggen tussen verhalen van o.a. Breivik en gewone mensen. Ik als theatermaker kan iets doen: er komen een paar duizend mensen kijken, wie weet zijn er een paar mensen die geïnspireerd raken.”

Van september 2012 tot januari 2013 speelt de voorstelling Hardliners van White Rabbit / MC door het hele land, zie de speellijst.

Monique in StroomWest

Ruben Altena
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *