Berichten

Recensie tentoonstelling: “Eén God” Bodenmuseum, Berlijn

Interreligieus contact in de kunst, en in de kunst van het leven. Een bijzondere tentoonstelling in Berlijn, sinds kort te bezichtigen tot en met eind september 2015. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Lees meer

Recensie: Van huis uit protestant

Bij lezen van het boek van Hans Snoek ‘ Van huis uit protestant’ komt mijn eigen familiegeschiedenis mij sterk voor ogen. In drie of vier generaties tijd is de wereld waarin protestanten leven totaal veranderd. Als ik kijk naar het leven van mijn grootouders, mijn ouders, van mijzelf en mijn kinderen zie ik werelden van verschil. Dat spannende proces heeft Snoek in dit boek beschreven. Recensie door Jos van Oord.

Lees meer

Recensie: Dit kan niet waar zijn

Wanneer je wilt weten waar de financiële crisis nou eigenlijk echt over gaat, en je een antropoloog en schrijver bent én Joris Luyendijk heet, wat doe je dan? Inderdaad, dan vertrek je naar Londen en ga je op zoek naar de juiste vraag. Met als resultaat een boek: ‘Dit kan niet waar zijn’. Recensie door Nicole des Bouvrie.

Lees meer

Recensie: Einde en begin – verzamelde gedichten

Wat is er beter dan een boek met bijzondere gedichten op de vooravond van het begin van de lente, een nieuw jaar? Een collectie gedichten van Wisława Szymborska, uit het pools vertaald. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Lees meer

Recensie: De kracht van religie in de openbare sfeer

De afgelopen maanden is het debat over de rol van religie in de openbare sfeer weer hernieuwd opgelaaid. Dit boek brengt vier monologen van hedendaagse denkers bijeen en laat ze in dialoog deze kwesties onder ogen komen: Judith Butler, Jürgen Habermas, Charles Taylor en Cornel West. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Lees meer

Recensie: Refomeisje

Hoe is het om op te groeien in de Gereformeerde kerk? Voor buitenstaanders moeilijk te begrijpen, voor ervaringsdeskundigen heel normaal. In het boek ‘Refomeisje’ kijkt Annemarie in het meisje dat ze was. Een recensie door Jantine Huisman.

Lees meer

Recensie: Bachs cantates toen en nu

Wie haalt het in z’n hoofd om een boek te schrijven met beschrijvingen van 72 Bachcantates (tot pagina 437) enerzijds, anderzijds (tot pagina 592) een toelichting op het leven van Bach, vorm en inhoud van de cantate incl. een beschouwing over de teksten van Bachs cantates? Zo omvangrijk en evenzo waardevol. Met zijn boek levert Barend Schuurman een niet te overschatten bijdrage aan de Nederlandse muziekliteratuur rond de muziek en het leven van misschien wel de grootste componist die ooit geleefd heeft. Een recensie door Nathan Tax.

Muziek in de filosofie

Als filosoof heb ik me altijd verwonderd over hoe weinig filosofische literatuur te lezen is over de muziek en hoe sterk die tot ons kan spreken. Natuurlijk, Schopenhauer en Nietzsche hebben er wel een paar positieve opmerkingen aan gewijd. Bij Jaspers en Adorno kreeg de muziek zelfs iets wat op een hoofdrol leek. Maar bij Plato, Thomas van Aquino, Kant, Hegel en Heidegger vinden we eigenlijk meer affiniteit met (het schrijven over) beeldende kunst of poëzie in relatie tot filosofische vraagstukken.

Filosofie in de muziek

Ook als musicus heeft het me steeds verbaasd hoe weinig er aan filosofie gedaan wordt. Het vermogen om zich goed gefundeerd uit te (willen) drukken is stuitend. Bij artiesten geldt dat in het algemeen, maar bij musici in het bijzonder. Neem nu de documentaire ‘Janine’ over Janine Jansen die – weliswaar burn-out – toch nauwelijks in staat lijkt om een uitgesproken wereldbeeld, ideaal of doel neer te zetten. Of zie in de documentaire ‘Imperfect harmony’ hoe componist Louis Andriessen en dirigent Maris Janssons in aanvaring komen bij een repetitie van het Concertgebouworkest. Beide lijken niet eens tot een poging van communicatie te willen komen. De enige taal van de musicus lijkt de muziek te zijn.

Best of both worlds

Barend Schuurman studeerde theologie, dwarsfluit en directie. Als oprichter van de Laurenscantorij in de Laurenskerk Rotterdam stond hij aan de wieg van de maandelijkse authentieke uitvoering van een Bachcantate aldaar. Zijn opleiding verraadt al dat zijn achtergrond verder gaat dan zowel de muzikale als de geschreven betekenisvolle uiting.

Muzieksociologische benadering

Schuurmans boek is geen baanbrekende visie op Bach of zijn muziek. Het is geen kunstwerk op zich, noch een poging de mythische status van Bach af te breken of juist te bestendigen. Schuurmans boek is zo sterk omdat hij zijn ervaringskennis rond de cantates combineert met wat er in al die jaren al over Bach geschreven is. Met zijn naar eigen zeggen ‘muzieksociologische benadering’ doorbreekt hij een aantal misverstanden, een terecht ‘noodzakelijke en welkome afwisseling’.

Mét filosofen!

Verfrissend genoeg betrekt hij niet alleen gangbare (historische) Bachauteurs Wolff en Basso, maar ook meer actuele historici en filosofen als Karl Jaspers bij zijn verhaal. Weliswaar is er vanuit een zuiver filosofisch standpunt genoeg op zijn weergegeven interpretatie van de betreffende filosofen op te merken. Maar evengoed weet elke filosoof dat je in zo’n boek aan simplificatie niet ontkomt.

Kortom

‘Bachs cantates toen en nu’ is een absolute ‘must read’ voor elke dirigent, eigenlijk elke musicus, die bachcantates goed wil uitvoeren. Het leeuwendeel van het boek bestaat uit een gedetailleerde bespreking van maar liefst 72 cantates: tezamen een onmisbaar naslagwerk voor de dirigent/musicus die zich met de uitvoering van Bachcantates bezighoudt. En daarnaast belichaamt ‘Bachs cantates toen en nu’ het nieuwste schoolvoorbeeld van hoe de historische eilandjes van musici, musicologie en filosofie kunnen samenkomen.

Over het boek:

Bach cantates toen en nu
Barend Schuurman
Uitgeverij Damon
2014

Afbeelding: B. Milanese via Compfight cc.

Recensie: Het catastrofale – Essay over de eindigheid

Waarom veroorzaken mensen catastrofes, waarom lijkt het menselijk leven zijn oorsprong te vinden in het onvermogen van de mens om met zichzelf en het eigen tekort in het reine te komen? Een indrukwekkende uiteenzetting door filosoof Dirk De Schutter (1954). Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Het lijden van de twintigste eeuw

Waarom is het zo moeilijk om te leven? Waarom is dat niet te leren? Is dat omdat we altijd geconfronteerd worden door de dood? En waarom vinden we het zo moeilijk om die dood, die sterfelijkheid, onder ogen te zien? Aan de hand van de geschiedenis van het Westerse denken beginnend bij de Griekse tragedie. De mens als meest onheimelijke wezen dat ooit heeft bestaan. Wat is de grond van deze catastrofe?

Catastrofe als omkering

Het woord catastrofe wordt door Martin Heidegger uitgelegd als een ‘omkering’. De mens bestaat als omkering, hij keert zich af van zichzelf en zijn eigen sterfelijkheid. De mens verwerft juist een eigenheid en een identiteit in confrontatie met dit zijn dat zich verhoudt met de dood. We zijn zeer eenzaam bij hoe we omgaan met de dood in ons eigen leven. Daarmee is het, zoals De Schutter laat zien, een terugkerend thema in kunst en filosofie. In een beschouwing over hoe kunst en filosofie heeft geworsteld met het omgaan van de dood uit de kampen uit de Tweede Wereldoorlog, laat De Schutter zien hoe deze wortel van het menselijk leven zowel onuitspreekbaar en ondenkbaar wordt.

Bijzonder boek

Al met al is dit een bijzonder boek, met rake lijnen en mooie taal welke de lezer uitnodigt om zelf na te denken over kwesties die elk leven raken. Het plaatst zich midden in de hedendaagse filosofie met een eigentijdse kijk op Heidegger die in relatie wordt gebracht met denkers als Levinas, Agamben en vele kunstenaars die elk op hun eigen manier om proberen te gaan met de catastrofe die het menselijke leven heet.

Over het boek:

Het catastrofale – Essay over de eindigheid
Dirk De Schutter
Uitgeverij Klement-Pelckmans
240 p.

Afbeelding: 2. via Compfight cc.

Recensie: Zielsverhuizing tijdens het leven

Cees Nooteboom is in het buitenland bekender dan in zijn geboorteland. Waar de Duitsers met hem weglopen, weten de Nederlanders hem nog maar weinig te vinden. Zal deze bloemlezing van Rüdiger Safranski daar verandering in brengen? Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Lees meer

Recensie: Leren Liefhebben

Het boek Leren Liefhebben van Vincent Duindam vult psychologische inzichten over relaties aan met een spirituele benadering. Het is ook praktisch en geeft veel manieren om vanuit deze benadering in een relatie te kunnen groeien.

Lees meer