Berichten

Grenzeloze ideeën

Grenzeloze ideeën

De kroniek van ons denken is niet zo Europees als wij ons graag zouden herinneren. Het wordt maar weinig vermeld, maar zonder de bemiddeling van de Arabieren, zou onze geschiedenis der ideeën er heel anders uitzien. Door Sharon Hagenbeek.

Lees meer

Op Denkles - Sebastien Valkenberg

Recensie ‘Op Denkles’ – klein leed, grote gevolgen

Het voorwoord van het boek van Sebastien Valkenberg ‘Op Denkles’ (2015) is meteen al doordrongen van de schrijvers liefde voor de discussie, niet te verwarren met ‘de frustratie over het gebrek er aan’. In elk hoofdstuk ontmantelt Valkenberg één alles lamleggende discussiedooddoener. Voor de waarheidsgetrouwe en feitelijke onderbouwing hiervoor valt hij terug op de bron, de Grote Denkers.

Met een treffend gedachte-experiment maakt hij direct duidelijk wat het ‘probleem’ is. Kritisch denken is nodig voor waarheidsvinding, maar is de mens daar wel toe uitgerust? Of zijn valkuilen voor het denken vanuit evolutionair psychologisch oogpunt onvermijdelijk? Zo is uitvoerig wikken en wegen tijdens de vroegere jacht levensbedreigend en zorgen evolutionaire patronen ervoor dat de hersenen niet altijd zorgen voor een natuurgetrouwe weergave van de realiteit.

Het oeuvre van Plato zou verschrompelen tot een werkje met de omvang van de Donald Duck.

Gedachte-experiment Plato

Om de schade van discussie smorende dooddoeners als ‘iedereen heeft zijn eigen waarheid’ of ‘je kunt niet alles verklaren’ aan te tonen past Valkenberg de hedendaagse dooddoeners toe op het oeuvre van de Griekse filosoof Plato.

’Stel je voor wat er zou overblijven van het oeuvre van de Griekse filosoof Plato. Dat bestaat uit dialogen tussen Socrates en diens opponenten, vaak de sofisten. De onderliggende aanname is dat tijdens een discussie onderliggende argumenten aan bod komen. Om het een tikkeltje hoogdravend te zeggen: de uitwisseling van ideeën is onmisbaar voor het proces van waarheidsvinding. Dat proces zou in de kiem worden gesmoord als Socrates als reactie had gekregen: ‘Dat zeg je nu wel, maar iedereen heeft zijn eigen waarheid.’ Einde discussie. Het oeuvre van Plato zou verschrompelen tot een werkje met de omvang van de Donald Duck.’’

‘Je kunt niet alles verklaren’

Zo is ‘je kunt niet alles verklaren’ een dooddoener die graag wordt gebruikt door gelovigen, zegt Valkenberg. Met deze uitspraak gaan gelovigen in tegen de stelligheid van de wetenschap, waar niet-verklaarbare verschijnselen buiten de discussie vallen.

Volgens Valkenberg komen dooddoeners voort uit slordig denkwerk. ‘Het zijn manieren om je overtuigingen te beschermen.’ De oplossing? Terug naar de bron, de lessen van de Grote Denkers. Daarin wordt duidelijk dat accurate onderbouwing cruciaal is voor discussie.

Met het aanhalen van menig filosoof en historiek, en daar is Valkenberg niet zuinig mee, ontmaskert hij de dooddoeners één voor één.’ De soms sarcastische ondertoon is niet te missen. Er komen diverse verklaringsmodellen aan bod, waarmee de lezer de neiging tot het aanwenden van dooddoeners beter leert begrijpen.

Valkenberg schrijft helder en bevlogen en legt de filosofische en historische theorieën die hij noemt uitgebreid uit. Wat dat betreft is het boek inderdaad, zoals hij het zelf noemt, een Beginners Guide to Critical Thinking. Alhoewel het boek niet in de categorie ‘voor dummies’ valt. Zonder voorkennis over filosofie of een beetje geoefendheid in kritisch denken moet je je hoofd er wel flink bij houden.

De titel Op Denkles, met ondertitel: Hoe wapenen we ons tegen ‘Iedereen heeft zijn eigen waarheid’ en andere modieuze denkbeelden schept verwachtingen. Behalve dat we terug moeten naar de bron en zo kritisch leren denken om goed onderlegd in een discussie tot waarheid te komen, heb ik het gevoel dat de echte les nog moet beginnen.

Geen overbodige luxe.

Over de auteur

Sebastien Valkenberg (1978) is publicist en filosoof. Hij schreef eerder Het laboratorium in je hoofd (2006) en Geluksvogels (2010) en meest recente boek Op Denkles (2015), waarvoor hij de Theodor Award won, de prijs voor het meest opmerkelijke boek van het jaar. Hij schrijft onder andere ook voor Trouw, Elsevier en NRC Handelsblad.

Over het boek

Op Denkles
Sebastien Valkenberg (1978)
Uitgeverij Ambo – Anthos, 2015

Bron foto: sebastienvalkenberg.nl

Column: Het mooie gevaarlijke jasje van de rethorica

Iets goed kunnen zeggen, iets mooi kunnen verwoorden, woorden zo kunnen gebruiken dat ze daadwerkelijk binnenkomen bij de toehoorder. Niets mis mee. Op zich. Als het daarbij blijft. Maar de mooie powerpoint-presentatie (of: voor de hippere mensen onder ons: Prezi) met grote woorden en containerbegrippen blijft toch hoofdzakelijk een lege kapstok. Overpeinzing over het mooie en het gevaarlijke van rethorica, en hoe we er allemaal aan mee doen.

Lees meer

Kunst is slechts een idee (3)

Kunst is dat wat in een museum staat. Kunst is een object; een schilderij, een sculptuur, een boek. Dit kunstwerk komt voort uit de menselijk geest en is gemaakt door de mens. De mens is nou eenmaal het enige wezen met echte emotie heeft en die emotie kan uiten. Kunst is een duidelijk omlijnd gegeven. Maar wat nou als een robot kunst gaat maken? Wie is dan de kunstenaar? Vandaag Plato en de Croce-Collingwood theorie.

Lees meer

Waarom zou je een kind nemen?

Een paar dagen geleden stelden we al de vraag: wanneer mag je een kind nemen?  Een nog fundamentelere vraag is misschien wel: waarom zou je een kind nemen?

Lees meer

Erfenis Europa (10) – Schoonheid

De joodse traditie kent de gewoonte een geestelijk testament op te stellen, waarin iemand kenbaar maakt wat hij of zij belangrijk vindt om aan de volgende generaties door te geven. Een prachtige traditie. Welke legaten zijn de moeite waard om in dat testament opgenomen te worden? Christiane Berkvens-Stevelinck, em. hoogleraar Europese cultuur aan de Radbouduniversiteit Nijmegen, schreef er een boek over: Erfenis Europa. Toekomst van een stervende zwaan (Skandalon 2012).

Lees meer

Plato verwierp de platoonse liefde

De platoonse liefde staat voor liefde zonder seks. Dat weten we al 2500 jaar. Maar wetenschapshistoricus Jay Kennedy diskwalificeert nu eeuwen van Plato-interpretatie. Volgens Kennedy was Plato verre van preuts. Nu is er een boek van hem verschenen, The Musical Structure of Plato’s Dialogues. ‘Je zou dat een decoders manual kunnen noemen, een handboek ontcijferen. Daarin bespreek ik teksten van Plato en laat ik zien: hier is het symbool, hier is de betekenis.’

Videoclip waarin Jay Kennedy vertelt over zijn ontdekking:

Lees meer

Kunst is slechts een idee (3)

Kunst is dat wat in een museum staat. Kunst is een object; een schilderij, een sculptuur, een boek. Dit kunstwerk komt voort uit de menselijk geest en is gemaakt door de mens. De mens is nou eenmaal het enige wezen met echte emotie heeft en die emotie kan uiten. Kunst is een duidelijk omlijnd gegeven. Maar wat nou als een robot kunst gaat maken? Wie is dan de kunstenaar? Vandaag Plato en de Croce-Collingwood theorie. Lees meer

Evenementen

Niets Gevonden

Uw zoekopdracht leverde helaas geen artikelen op