Stop de seculiere dominees

Overtuigd liberaal Pieter van Os ergert zich aan de kruistocht van zijn bondgenoten tegen iedereen die niet seculier is. “Radicaal individualisme is een doodlopende weg en biedt geen richting voor het leven.”

Pieter van Os – Pas als parlementair verslaggever kwam ik voor het eerst in aanraking met Nederlanders voor wie wekelijkse kerkgang vanzelfsprekend is. Voor mijn werkgever, het liberale NRC Handelsblad, volgde ik onder meer de SGP en ChristenUnie. Vooral het contact met die laatste partij was intensief. Ze droegen voor het eerst in de geschiedenis regeringsverantwoordelijkheid en daar wilden NRC-lezers meer over weten, zeker nadat columniste Elsbeth Etty hen ‘fanaten, fundamentalisten en tirannen’ had genoemd.   

Ik leerde ze kennen. Vooral hun niet bijzonder tirannieke onzekerheid ten opzichte van de seculiere meerderheid viel op. Net als hun opvallende openheid over het politieke spel – bij PvdA, CDA of VVD moet je daar niet om vragen. 
Tegelijk leerde ik meer over mijn eigen, liberale omgeving. Vrienden en collega’s bleken niet de schouders op te halen over de gelovige medelander, zoals ik altijd gedacht had, maar ergerden zich voortdurend rot. Etty bleek een gevoel te verwoorden dat leefde in mijn eigen vriendenkring: kerkgangers zijn waanzinnigen, elke verwijzing naar religie moet uit het openbare leven verwijderd worden. 

Die ergernis begon mij weer te irriteren. Het had er alles van dat ik omringd werd door dominees, atheïstische predikers met onverdraagzame trekjes. Dominees, ja, want ook mijn vrienden leven vanuit overtuigingen, gebaseerd op ervaringen – vast wel – maar vooral gebaseerd op aannames. Noem het geloof.  

In mijn liberale omgeving worden de scheiding kerk-staat en privé-publiek vaak door elkaar gehaald. Daar hoort religie niet meer thuis in het publieke domein. Iedereen wordt geacht seculier te denken, je mag geloven wat je wilt zolang anderen daar niets van merken. Dat gaat ver voorbij een scheiding tussen kerk en staat. Filosoof-journalist Ger Groot verwoordde dat eens mooi: als religie achter de voordeur moet verdwijnen, schreef hij, zou alles achter de voordeur moeten verdwijnen wat een persoon specifiek tot individu maakt. Niet alleen de religieuze processie, ook de Gay Parade en het Bloemencorso. Binnen de kortste keren kun je helemaal niets meer. 

Overwinnaarsrecht
Een Kamermeerderheid onder aanvoering van D66-parlementariërs komt op voor de positie van homoseksuele leraren. Ze vinden dat iedere school aandacht moet besteden aan homoseksualiteit, zonder de aanleg of praktijk te veroordelen. Met andere woorden: gereformeerden die homoseksualiteit als ziekte zien, mogen dat standpunt niet alleen niet meer uitdragen op school – begrijpelijk – maar worden, als D66 haar zin krijgt – en dat lijkt te gebeuren – ook verplicht om enthousiast over homoseksualiteit te doceren. 
Bij de strijd tegen de ‘weigerambtenaar’ bekruipt me hetzelfde onbehagen. Alleen dat begrip al. Ze zijn ver in de minderheid, dus in praktijk kan ieder homostel zich  – gelukkig – in elke gemeente laten trouwen. Maar het gaat de seculieren om die paar ambtenaren die daar geen trek in hebben. Die moeten worden aangepakt. Ontslagen. Weg.

Wanneer je seculiere politici hoort praten – mensen op wie ik doorgaans stem – bekruipt me het onaangename gevoel hier met overwinnaarsrecht van doen te hebben. Prinzipienreiterei – precies wat onkerkelijken in het verleden zo vervelend vonden van confessionele politici. Selectief ook. Want leg maar uit waarom er voor de ‘weigerambtenaar’ niet net zo’n pragmatische oplossing kan bestaan als destijds voor de dienstplichtige die een beroep kon doen op de wet gewetensbezwaren militaire dienst.  

Ronddobberen
Ik blijf liberaal, ook na jaren van groeiende ergernis, op het Binnenhof, over het kortzichtige tamboereren op een ‘neutrale overheid’. Maar ik ben geen liberaal van het zuiverste water meer. Het radicaal individualisme dat daar tegenwoordig bij blijkt te horen, is een doodlopende weg. Tot die overtuiging kwam ik tijdens een briefwisseling met mijn vader. Hij had de kerk verlaten, maar ging sinds enige jaren opnieuw wekelijks. Ik wilde er meer over weten, vooral omdat ‘t zo’n totaal andere man is dan de gereformeerde politici die ik dagelijks tegenkwam. Ik schreef hem over mijn vrienden, die mij graag uitlegden hoe belangrijk het is om waanbeelden te weerleggen, om eeuwenlang doorgegeven nonsens en kwakzalverij door te prikken: “Ik begrijp dat dit allemaal bijzonder zinvol en redelijk is, maar ben me steeds meer gaan realiseren hoe weinig richting het geeft. Mijn beste vriend zette op zijn Facebook-pagina onder ‘levensbeschouwing’: ‘atheïsme’.  Vreemd. Met het afwijzen van God is een mens toch nergens? Ik pretendeer absoluut niet wél enige richting in het leven te hebben gevonden, en zeker niet meer dan hij, maar ik heb het sterke vermoeden dat met het afwijzen van kwakzalvers niet als vanzelf goede dokters opstaan. (..) 

Of neem het schadebeginsel dat de van God verloste liberalen koesteren. Samengevat: zolang je iemand anders geen aanwijsbaar kwaad doet, ben je vrij te doen wat je wilt. Vervolgens is het een zaak van rechters, politici en bestuurders om te bepalen waar de vrijheid van de ene burger die van de andere inperkt. (..) Ook dit beginsel, hoe zinvol ook bij het beslechten van conflicten, biedt geen richting voor het leven. Het leert vooral wat je elkaar niet mag aandoen en creëert een individualisme waar individuen zelf uiteindelijk ook niet blij van worden. Want of hij wil of niet: de mens is een kuddedier dat niet doelloos wil ronddobberen in zijn eigen minivrijstaatje dat privacy heet. Zoals gemeenschapsdenkers als Amitai Etzioni en Michael Sandel uitleggen: het contractindividualisme is een misverstand. Mensen sluiten geen contracten met elkaar om samen te leven, mensen sluiten contracten omdat ze samenleven.”  

Onzekerheid
Zoals gezegd: politieke overtuigingen zijn morele overtuigingen. Politiek is niet louter volkshuishoudkunde. Voor talloze mensen komen morele overtuigingen niet uit de nieren, de onderbuik of uit de lucht, maar uit een kerkelijke of in ieder geval gelovige cultuur. Dat mag allemaal.  Ik moet mijn morele overtuigingen ergens anders vandaan halen. 

In dit licht verbaasde de onzekerheid van die gereformeerde politici me. Bij de verkiezingen bracht de ChristenUnie een filmpje uit zonder ook maar een verwijzing naar kerk of Jezus. Toen ik hen daarop aanviel, bleek ik de enige te zijn, vertelde de pr-man van de partij, zelf verantwoordelijk voor de spot.   

Ze zijn voorzichtig geworden. Begrijpelijk: de dominante seculiere meerderheid duldt nauwelijks meer een ander mens- of maatschappijbeeld. 
Als seculiere burger met liberale denkbeelden schaam ik me voor de intolerantie van mijn bondgenoten. Een SGP-woordvoerder had dat door. Op een ochtend moesten een vrouwelijke collega en ik via hem vernemen wat partijleider Kees van der Staaij nog voor opmerkingen had over een interview dat wij hem hadden afgenomen. Mij kreeg hij niet te pakken, haar wel. Toen ik hem kort daarop tegenkwam, zei hij: “Zo zie je: als het niet anders kan, doen wij prima zaken met een vrouw.” 
Moet je dan boos reageren? Hij wist dat ik het niet meer wist. Zijn knipoog leek te zeggen: En? Laat eens zien hoe ruimdenkend je nu bent.  

Dit is een ingekorte versie van een lezing die NRC-journalist Pieter van Os hield bij een bijeenkomst van Kenniscentrum Religie en Ontwikkeling en de Leerstoel Religie, Rechtsstaat en Samenleving aan de universiteit van Tilburg. Met zijn vader Henk van Os schreef hij het brievenboek: Vader & zoon krijgen de geest. Brieven over de drang tot godsdienst, 176 blz, € 16,95, uitgeverij Balans.

Bron: Volzin januari 201

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *