Soefiemystiek

In Noord-Afrika en in Timboektoe zijn salafistische moslims bezig de graven van soefi-mystici te vernielen. Dat is niet alleen cultureel een ramp, maar ook religieus. Het soefisme is de eeuwenoude mystieke stroming in de islam die van een grote liefde voor God en grote psychologische kennis van de mens getuigt. Ook christelijke mystici hebben er met eerbied kennis van genomen. 

Eén van hen is Thomas Merton, de bekendste monnik van de twintigste eeuw. Hij schrijft erover:  Ik zal eerst enkele zinnen citeren die uitdrukking geven aan die idee in het Soefisme, de idee van desintegratie en reïntegratie. Ze noemen dat ‘fana’ en ‘baqa’, en ‘fana’ is dan het aspect van desintegratie. Een schrijver zegt bijvoorbeeld: ‘Het is een proces waarin de ziel ontdaan wordt van al haar begeerten, gevoelens en belangen. Zo houdt ze op iets te willen voor haarzelf en wordt ze een object van de Goddelijke Wil (Rob Baker and Gray Henry (ed), Merton & Sufism. The Untold Story. A Complete Compendium, Louisville 1999, 149)

Thomas Merton had een grote belangstelling voor contemplatieve stromingen in andere godsdiensten. Zo bestudeerde hij ook het soefisme, de islamitische mystiek. In de jaren ’60 gaf hij conferenties voor zijn medemonniken over het soefisme en het bovenstaande citaat is uit een van die conferenties. Hij werd bijzonder geboeid door de begrippen ‘fana’en ‘baqa’. Meermalen spreekt en schrijft hij erover. Om een te kunnen worden met God, moet je eerst worden losgemaakt uit je eigen ik. Dat ik moet sterven, om te kunnen opstaan in een nieuw leven. Als je in het klooster intreedt, zegt Merton, dan sterf je voor de wereld. Je hele leven verandert. Je geeft je leven over aan Christus. Het is zoiets als wat de soefi’s ‘fana’ en ‘baqa’ noemen. Bevrijd worden van je eigen ik betekent dat je ontdaan wordt. Letterlijk zegt hij dat je ‘gestript’ wordt. Dat is pijnlijk. Het is een soort sterven. Je eigen begeerten, gevoelens en belangen worden je ontnomen.

Even later preciseert hij dit: alle individualistische verlangens van een oppervlakkige aard. Het gaat er om, dat je niet langer het centrum van het universum bent, maar dat je die positie opgeeft. Je geeft daarmee je eigen wil op, je eigen autonomie. Je geeft je over aan de wil van een Ander. Merton geeft toe, dat deze gedachte niet erg populair is in de moderne maatschappij, en ook niet in de moderne theologie. Maar, zegt hij, het behoort tot de kern van onze roeping om te streven naar bevrijding, een vrijheid waarin we bevrijd zijn van onze eigen wil.

Uit de wijze waarop Merton leefde en dacht, schreef en opkwam voor zijn idealen, blijkt hij een mens met een sterke wil te zijn. Hij bedoelde met bovenstaande woorden dan ook niet, dat men een willoos, krachteloos mens moest worden. Integendeel, de keuze waarvoor hij zich gesteld zag en die hij anderen voorhield vroeg om een vastberaden wil. De wil het centrum van je wezen te verleggen in de Ander, de wil om Zijn wil te doen. Dat betekent dat je je zelf in een bepaald spanningsveld brengt. Het spanningsveld van: ‘uw wil geschiede’. En dat betekent soms een pijnlijke strijd tegen alles in je dat streeft naar zelfhandhaving en autonomie. Dit is een vorm van desintegratie.

Maar dit is niet het einddoel. Het doel is een liefdevolle eenwording met de Bron van alle leven. Deze eenwording brengt een enorme verruiming met zich mee. Want niet langer ben je een afgesloten individu, dat zijn energie opbruikt in krampachtige pogingen zichzelf te handhaven. Maar je geeft je over aan de stroom van het leven, je bent verbonden met de diepe onderstroom van Gods leiding. En dat maakt je hart ruim als de wereld. Ja, dan zie je dat in alle godsdiensten diezelfde waarheid geleefd wordt: ‘fana’ en ‘baqa’, sterven en opstaan. Tot zover Merton.

Wat verlang ik ernaar, dat mensen vanuit de verschillende godsdiensten bereid zijn van elkaar te leren. Dat het fanatisme waarmee men eigen gelijk wil verdedigen en wat eerbiedwaardig is voor anderen af wil breken terecht mag komen in dat proces van ‘fana’.

Afbeelding: Thomas Merton

Kick Bras
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *