Reflectie: Eenvoudig taalgebruik en filosofie

We leven in een tijd waarin alles sneller moet, een online blogartikel niet te lang mag zijn, boeken nauwelijks nog worden gelezen, en de Jip-en-Janneke-taal langzaam de hele politiek binnendringt. Is dat erg? En wat betekent het voor de postmoderne filosofie, die erom bekend staat onbegrijpelijke taal te gebruiken? Een reflectie door Nicole des Bouvrie.

 

Eenvoud

Laatst besteedde Zinweb al aandacht aan een nieuwe uitgave de Bijbel: de Bijbel in Gewone Taal. Maar op vele vlakken blijkt de roep om eenvoudig taalgebruik steeds maar weer te horen te zijn. Wat betekent het eigenlijk, het feit dat de samenleving steeds weer om eenvoudige taal vraagt? Is het werkelijk zo dat eenvoudig taalgebruik ook makkelijker te begrijpen is? Want dat is toch wel een van de uitgangspunten die pal boven water lijkt te staan. Of het nu gaat om religieuze teksten, poëzie of filosofie: is eenvoud van taalgebruik wel zo geweldig?

Daarvoor zullen we eerst duidelijk moeten krijgen wat we bedoelen met eenvoudig taalgebruik. Dat gaat verder dan enkel woorden gebruiken die door het gros van de taalgebruikers bekend in de oren klinken. Het gaat ook om het vermijden van abstracties: van die grote woorden die geen fysieke weerslag vinden in de realiteit. (Oeps, was dat een moeilijke zin?)

Verlies

Maar wanneer alle moeilijke woorden en abstracties uit een tekst worden geschreven, kunnen we dan nog wel spreken van dezelfde tekst, van dezelfde inhoud? Net zoals bij vertalen, is het herschrijven van een stuk tekst, een vertaling naar een ander vocabulair, een probleem. We zullen altijd iets verliezen. Net zoals we iets zullen winnen – namelijk eenvoudige taal. Maar wat is dat verlies, en wanneer zijn we bereid om dat verlies te aanvaarden?

Het kan niet anders, of eenvoudig taalgebruik leidt tot het verlies van betekenis. Als we kijken naar de filosofie, dan is een van de leidende principes van de filosofie het maken van onderscheiden. Als we iets precies willen weten, ergens over nadenken, dan zien we in dat er verschillende omstandigheden en contexten zijn waarin een bepaald fenomeen bestaat. Om duidelijk te kunnen zeggen wat we bedoelen, onderscheiden we dan vaak een of meerdere verschillende dingen, die op het eerste gezicht wellicht hetzelfde zijn. En elk onderscheid brengt een definitie en een woord / naam met zich mee.

Ontologische differentie?!

Als Heidegger de ontologische differentie beschrijft en daarmee het onderscheid tussen het zijn en het zijnde aan de kaak stelt, dan ziet dat er op eerste gezicht inderdaad niet uit als eenvoudig taalgebruik. En wellicht is Heidegger’s methode niet de beste, maar het is wel een heel natuurlijke. Als we een nieuwe soort bacterie ontdekken, dan krijgt die toch ook een nieuwe naam? Niet iedereen hoeft de namen van alle bacterie soorten te kennen, maar moeten we dan ook biologen er van weerhouden om die namen wél te gebruiken?

Daarom is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen plaatsen van gebruik. In privé-sferen, waarom zouden we dan niet zo poëtisch mogen spreken als we willen? Ook in de wetenschap lijkt een gezonde hoeveelheid ‘bobo-taal’ belangrijk, alsook op de marktplaats. Ik wil best weten of een nieuwe laptop een bepaalde functie bezit, wanneer deze met enkel ‘laptop met functies en dingen’ aangeprezen mag worden, voel ik me toch achtergesteld.

Wellicht de enige sfeer waar eenvoudige taal van belang is, is het politieke domein. Daar gaat het om het verbinden van een hele hoop mensen die allerlei verschillende achtergronden en vertogen spreekt: beter om duidelijk te maken wat je doel is en dit niet verhullen achter taalspelletjes. Maar verder, laten we kijken wat het doel is en dat nastreven, en elkaar niet veroordelen op kennis.

Zie ook dit artikel in Trouw “Bobotaal is van alle tijden“.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
1 antwoord

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *