Recensie: Zaden van Contemplatie

“Wil religie werkelijkheid worden in ons dagelijks leven, dan moet ze verder gaan dan een op zichzelf te prijzen vroomheid.” Deze zin uit de inleiding bij de nieuwe vertaling van Thomas Merton’s boek uit 1949 is boeiend. Wat maakt dat deze priester, vandaag precies honderd jaar geleden geboren, deze mystieke Westerse schrijver, ons nu nog raakt? Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Verzonken in traditie

Merton opent zijn noot aan de lezer met de zin: “Dit is het soort boek dat zich bijna automatisch schrijft in een klooster.” Het zijn gedachten, notities over contemplatie en wat dit inhoudt, die zich erg lenen om tevoorschijn te komen in een leven dat in een isolement wordt geschreven. De tweede versie, twaalf jaar later, waarvan dit een vertaling is, is een ander boek, voortgekomen uit een contact met andere vormen van eenzaamheid, met de verlatenheid.

Tegelijkertijd schrijft Merton vanuit een duidelijke traditie, vanuit het Trappisten klooster en vanuit de katholieke beleving. Toch schrijft hij dit boek niet voor Christenen, of voor hemself als monnik. Al lezende verbaas je je dat je eigenlijk iets leest van een persoon die gretig zoekende is, ervarende, levende.

Mystiek van deze tijd

In een poging uit te leggen wat hij onder contemplatie verstaat, loopt Merton tegen een aantal dingen op. Het is spirituele verwondering. Het is “een zuivere en maagdelijke kennis, arm aan denkbeelden, nog armer aan redeneringen, maar door zijn armoede en zuiverheid in staat om het Woord te volgen ‘waar Hij ook mag gaan'”. Uiteindelijk kan contemplatie alleen ervaren worden, immers “niets afstotender dan een pseudo-wetenschappelijke definitie van de contemplatieve ervaring”. Daarmee begeeft Merton zich op een modern religieus vlak.

Dat is waarom de overwegingen van Merton zo interessant zijn. Als Westers denker, beleeft hij die (christelijke?) contemplatie en gaat hij dat proces 100% aan. En beweegt hij zich voorbij de filosofie en cultuur waarin hij is grootgeworden. “Voor de contemplatief bestaat er geen cogito (“ik denk”) en geen ergo (“dus”), maar alleen maar SUM, ik ben.”

Persoonlijke ervaring

Uiteindelijk brengt dit boek mijzelf weer in contact met dat zaadje dat wel ergens verborgen was achter die hoop lijstjes van dingen die ik nog wil, nog moet, nog zou doen. Het laat me reflecteren – een iets veiliger woord dan het contemplatie dat Merton voorschrijft – op die “ontsnappingsmogelijkheden van het empirische externe zelf, die soms op contemplatie lijken, maar het niet zijn.” Merton noemt het collectieve enthousiasme van de totalitaire parade als voorbeeld. Maar kan niet elk dogma de zekerheid zijn die een valse ontsnappingsmogelijkheid biedt? En hoe zit het dan met Merton, en de delen van de tekst waarin hij toch een aantal zekerheden vaststelt waar weinig ruimte omheen lijkt te zijn.

Het mooie van het boek is wel, dat telkens weer gewezen wordt op het feit dat niemand kan ontsnappen aan conflict, pijn of twijfel. Dat telkens met elke bevestiging ook de twijfel groeit. Ik vraag me af hoe deze weg voor Merton zelf is geweest. Hoe zijn interesse en schrijven over de Oosterse tradities hem in de ogen van sommige katholieken van de juiste weg af hebben geleid (lees de verschillende internetfora er maar op na). Of is ook die latere weg deel van dit boek, beschrijft het ook die twijfel en honger naar werkelijke contemplatie.

Al met al een inspirerend boek, waar ik nog vaak in zal lezen. Ook als ik de zeer katholiek theologische hoofdstukken wellicht liever vermijd. Andere hoofdstukken zal ik iedereen kunnen aanraden. Al was het alleen al om na te kunnen denken over uitspraken als: “Wanhoop is de meest extreme vorm van eigenliefde.”

book_9789460361951_178

Over het boek

Zaden van contemplatie
Thomas Merton
Damon, 2015

Afbeelding: Van klooster waar Merton toegetreden was. Bron: Erik Eckel via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *