Recensie: Wie is er bang voor de vooruitgang

De vooruitgang brengt ons rijkdom en gemak. Waar onze voorouders bestemd waren tot armoede en harde arbeid, hebben wij oneindige mogelijkheden. En toch domineert angst en onbehagen onze huidige maatschappij. Jaffe Vink onderzocht de wortels. 

Wie is er bang voor de vooruitgang schetst de ontwikkeling van industrialisering en verstedelijking. Een tijdsbeeld van een groeiende welvaart en tegelijkertijd een groeiende angst. Volgens Vink kunnen we niet geloven dat het zo goed gaat. We zijn bang, wantrouwen ons voedsel, vrezen het klimaat en zijn bezorgd over natuur en milieu. Waar komt die angst vandaan, vraagt hij zich af.

Het afvalputje

In 1962 komt het boek Silent Spring van Rachel Carson uit, waarin ze laat zien dat ongecontroleerde en ongekende gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen schadelijk is voor het milieu. “Silent Spring toont de schaduwzijde van de vooruitgang en markeert het begin van de milieubeweging. Maar waarom is het boek doordrenkt van angst en onheil, dood en verderf?”

Vink reikt in zijn zoektocht naar de wortels van deze angst terug naar 1969. Het Winschoterdiep, waar hij zelf opgroeide, dat meer dan een eeuw als afvalput van de aardappelmeelindustrie dienst deed, was schoon. Dankzij het milieubesef. Maar sindsdien slaan we door in dit besef en creëert het onnodig angst en paniek, volgens Vink.

Vink haalt vervolgens verscheidene voorbeelden aan die zouden moeten aantonen dat ze de oorzaak zijn van de hedendaagse angst en overbezorgdheid. De inleiding en de vele voorbeelden uit de milieubeweging impliceren dat Vink zich vooral richt op de angst en bezorgdheid over het milieu, zoals onze bezorgdheid over het klimaat of over ons met chemische bestrijdingsmiddelen bespoten voedsel. We vrezen voor de levensduur van de aarde en voor onze eigen gezondheid.

Misvormde kinderen

Tot Vink ineens en voorbeeld aanhaalt over het verband tussen het medicijn softenon bij zwangere vrouwen en de geboorte van mismaakte kinderen. Huh, dit boek ging toch over angst over het voortbestaan van onze aarde? Kinderarts Karl Beck bracht iedereen op een dwaalspoor toen hij na eigen onderzoek een boek publiceerde waarin hij een verband impliceerde tussen kernproeven en de misvormingen. Dit werd direct door de lokale media opgepakt “Elke keer als er atoombommen exploderen, worden kort daarna in onze regio embryo’s beschadigd”, de angst voor radio-activiteit was geboren, aldus Vink.

Vervolgens gaan een aantal hoofdstukken over de Club van Rome, die in een ontwerprapport in 1971 de ondergang van de wereld aankondigden “Computer brengt catastrofe in beeld.” In de jaren daarna komt er veel kritiek op dit rapport, computers stonden toen nog in de kinderschoenen, dus hoe accuraat waren die analyses. Maar het angst zaadje was geplant, vervolgt Vink.

Kritisch zijn

De titel en achterzijde van het boek doen denken aan een psychologische verklaring voor onze collectieve angst voor alles, niet alleen milieu. De historische en feitelijke benadering met voorbeelden die niet voor iedereen tot de verbeelding spreken en soms random gekozen lijken, maakt het boek enigszins taai. Wetenschappelijke verklaringen, media invloeden en politieke opinies lopen door elkaar als antwoord op het ontstaan van angst. En de voorbeelden wisselen oorzaak door uitingen vanuit de milieubeweging af met voorbeelden die gevolgen hebben voor het milieu, met als gevolg dat soms onduidelijk is wat nou de strekking en conclusie van het boek is. Welvaart is mogelijk geworden door industrialisering, maar industrialisering was alleen mogelijk door chemische productieprocessen te introduceren en die productieprocessen hebben het milieu zodanig beïnvloed dat ze nu onze gezondheid en het voortbestaan van de wereld (en welvaart) in gevaar brengen? Zoiets? Maar zijn we dan bang voor onze gezondheid en het vergaan van de wereld of voor het verliezen van onze welvaart?

Toch is het voor de leek en met name de jongere lezer, die deze tijd niet kent, een interessant tijdsbeeld waarin je bewust wordt van je eigen beïnvloedbaarheid en niet alles klakkeloos aanneemt. Een oproep om kritisch te zijn en de subjectieve invloeden van wetenschap, media, politiek en machthebbers niet te onderschatten. Maar ook niet meer en niet minder dan dat.

Dat de voorbeelden die Vink noemt – onbewust – van invloed zijn geweest op ons collectief denken en handelen vandaag de dag, betwijfel ik dan ook niet. Dat er, behalve historie, meerdere factoren zijn die de hedendaagse toegenomen angst (als dit inderdaad zo is) beïnvloeden, betwijfel ik ook niet.

jaffeWie is er bang voor de vooruitgang
Auteur: Jaffe Vink
Uitgever: Prometheus, 2014
Nederlandstalig
221 pagina’s
ISBN 9789044627510
Prijs: € 18,95

* Dit artikel bevat een gesponsorde link. Lees meer hierover in onze disclaimer.

Elice Sijbrandij
Elice Sijbrandij is freelance marketing- en communicatiespecialist. Haar interesses liggen op het gebied van levenskunst, gedrag en pedagogiek. Een quote die bij haar maatschappelijke visie past is ''Leer kinderen hoe ze moeten denken, niet wat ze moeten denken.'' Margaret Mead.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *