Recensie: Waarom liefde pijn doet

Hoe komt het dat liefde pijn kan doen? En dan niet op individueel niveau, maar hoe heeft dit fenomeen zich zo kunnen ontwikkelen in de moderniteit, dat liefdespijn geen uitzondering meer is? Nu in vertaling uitgebracht, een bijzonder boek die dit onderzoekt. Recensie door Nicole des Bouvrie.

Duidelijk geen zelfhulpboek

De titel doet wat denken aan een zelfhulpboek, een van de velen, die de hedendaagse mens aanspreken op hun schijnbare onvermogen om langdurig relaties te onderhouden. Maar dat is dit boek zeker niet. Hoewel geschreven voor leken, is dit veeleer een sociologisch onderzoek naar waarom er juist al die zelfhulpboeken bestaan. Hoe komt het dat de moderne zoektocht naar de ware liefde slechts zelden over rozen gaat?

Beseffende dat de moderne tijd gekenmerkt wordt door het wegvallen van heel wat waarden en normen die daarvoor voor waar werden aangenomen, bekijkt ze kritisch naar wat het heeft opgeleverd. Kernwaarden van emancipatie, secularisme, rationalisteit, individualisme, gelijkheid. Maar ook een “ontologische onzekerheid [die] een chronisch onderdeel van het moderne leven is geworden en (…) in toenemende mate inbreuk maakt op de organisatie van identiteit en verlangen.”

Opkomst van huwelijksmarkten

In plaats van de opkomst van het belang van liefde bij het kiezen van een huwelijkspartner te verbinden aan de groeiende rol van het belang van de vrouw en vrouwenrechten in de samenleving, draait Illouz het om. Volgens haar wordt liefde in de moderniteit te veel gezien als een heroïsche ontwikkeling van slavernij naar vrijheid. De geëmancipeerde vrijheid van de vrouw gaat in ieder geval gepaard met een verandering in hoe we over liefde denken, maar heeft jusit de privésfeer instabieler en het amoureuze bewustzijn ongelukkiger gemaakt.

Volgens Illouz waren liefde en romantiek was altijd al een onderdeel van de vrouwenrol, het zorgdragen van het gezin en de liefde die daar voornamelijk bij gepaard gaat. Maar door de verheerlijking van deze romantische liefde in bijvoorbeeld 18e en 19e-eeuwse literatuur, werden vrouwen bevorderd om hun rol en plek in te nemen. Steeds minder werd deze romantische opvatting verbannen naar een binnenhuiselijke omgeving, waardoor vrouwen meer autonomie en individualisering op konden eisen buitenshuis.

Keuze – erkenning – teleurstelling

In drie delen onderzoekt Illouz, aan de hand van voorbeelden uiteenlopend van interviews over online datingervaringen tot de klassieke literatuur, de nieuwe architectuur van de amoureuze keuze, de ontwikkeling van de opstelling van het subject binnen de liefdesrelatie en de rol van rationaliteit binnen dit geheel.

Een van de oorzaken die Illouz aanwijst voor de hedendaagse liefdespijnen is de verwording van de dagdroom als een gewone dagelijke praktijk. Met de hedendaagse technologiën kunnen we onszelf voordoen zoals we willen, controleren we het beeld van onszelf en de ander, en kunnen we opgaan in het verlangen zelf – zonder dat we daar per se een concreet doel – een man of vrouw die ons verlangen beantwoordt – aan vastknopen.

Hoewel Illouz geen antwoorden geeft hoe om te gaan met liefdespijn, probeert ze weldegelijk door inzicht te geven in de maatschappelijke structuur er van te vergroten. De destructurering van de wil – door ironie, bindingsangst, ambivalentie, teleurstelling – zijn terugkomende thema’s die aangeraakt worden om verklaring te vinden van de verandering van de patronen van liefdeservaringen.

Pijn dient niet te beangstigen

Een nuttig boek dus, ook als je bij jezelf wilt nagaan waar je staat en wat bijgedragen heeft aan je eigen handelen. Want hoewel we mede worden geregeerd door de moderniteit waarbinnen we opgroeien en leven, daarnaast blijft onze persoonlijke vrijheid en verantwoordelijkheid voor ons handelen helemaal van onszelf. Pijn is daarom ook, zoals Illouz schrijft, niet iets om ons te beangstigen. Ze citeert Jonathan Franzen: “Pijn doet zeer maar brengt ons niet om. Als je het alternatief in aanmerking neemt – een gevoelloze, door technologische hulpmiddelen geschraagde droom van autonomie – dan wordt de pijn het natuurlijk uitvloeisel en de natuurlijke indicator van het feit dat je leeft in een wereld die weerstand biedt. Wanneer je pijnloos door het leven gaat, heb je niet geleefd.”

Over het boek:

Waarom liefde pijn doet – een sociologische verklaring
Eva Illouz
De Bezige Bij, 2015.

Afbeelding: Lotus Carroll via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *