Recensie: Verzegelde Tijd

We leven in een tijd waarin films een belangrijke rol spelen. Niet alleen als een gedeelde bron van verhalen die ons tot één geheel maakt. Maar ook omdat film door zijn grote verbeeldingskracht, de combinatie van beeld én geluid ons in vervoering brengt. Deze “Beschouwingen over de filmkunst” is daarom een waardevol boek, rijk aan inzichten in onszelf. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Visionair filmmaker

De Russische filmmaker Andrei Tarkovski (1932-1986) behoort tot de grote visionaire filmmakers van de twintigste eeuw. Het beschreef neit zozeer het leven, hij legt getuigenis af, op zijn eigen persoonlijke en poëtische manier. Bijzonder is het dan ook dat hij (zelf)reflecties heeft opgeschreven en nagelaten, en dat ze in dit boek vertaald zijn uitgegeven. Met beelden uit zijn films én een dvd met de documentaire van de opnamen van zijn laatste film Het offer en een interview met Tarkovski zelf.

Voorbij het beeld

Deze geschreven reflecties geven een inzicht dat voorbij de beelden gaat. Maar het gaat Tarkovski niet om het verklaren van symboliek. Hij citeert Vjatsjeslav Ivanov: “Het symbool is een echt symbool als zijn betekenis onuitputtelijk en onbegrensd is, als het in zijn geheim (hiëratische en magisch) taal van zinspelingen en verwijzingen het onuitsprekelijke uitspreekt. Het symbool heeft vele gezichten, vele betekenissen en is in diepste grond altijd duister. (…) Wij staan machteloos tegenover de volheid ann betekenissen.”

Deze machteloosheid bepaalt ook de houding van Tarkovski. Hij laat de rijke beelden zien die hij moet maken, alsof hij niet anders kan, machteloos is. Hij beschrijft hoe hij vele brieven kreeg van mensen die hem verachten, of van eenvoudige mensen die hem schrijven om te zeggen dat ze totaal niet begrijpen wat zijn films betekenen, maar dat ze de film heel vaak zijn gaan kijken, omdat het precies is zoals zij de wereld zien, omdat het zegt wat ze zelf nooit zouden kunnen zeggen. “Om een paar uur lang echt te leven (…). Alles wat mij kwelt en wat ik mis, wat mij weemoedig stemt, waar ik opgewonden van raak en warm van word, alles wat mij werkelijk doet leven, en wat mij laat sterven – dat alles heb ik als in een spiegel in uw film gezien.”

Het maatschappelijke naast het persoonlijke

Als kunstenaar is Tarkovski zich terdegen bewust van zijn verantwoordelijkheden. Hoewel hij nooit zijn films maakte voor anderen, om begrepen te worden of om beroemd te worden, vond hij het weldegelijk belangrijk om te staan voor zijn idealen. Om niet een ‘grootinquisiteur’ te worden die er al genoeg zijn, die grote idealen verkopen maar uiteindelijk niet zelf verantwoordelijkheid willen nemen voor hun daden. “Een werkelijk vrij mens”, zo zegt Tarkovski, “is niet zelfzuchtig. Bovendien is individuele vrijheid niet het resultaat van maatschappelijke inspanningen. onze toekomst hangt van niemand anders af dan van onszelf. We hebben het echter tot een gewoonte gemaakt alles op rekening te schrijven van andermans leed en moeite.”

Rol van kunst

En kunst heeft daarbij een belangrijke rol. “Kunst bevestigt het beste in de mens: hoop, liefde, geloof, schoonheid, gebed; of warin hij gelooft en waarin hij hoopt. Als iemand die niet kan zwemmen in het water valt, zal zijn lichaam instinctief bewegingen maken om hem te redden. Zo is de kunst het instinct dat de mens, in geestelijke zin, voor verdrinking behoedt. In de kunstenaar manifesteert zich het geestelijke instinct van de mensheid.”

Over het boek:

De Verzegelde Tijd – Beschouwingen over de Filmkunst
Andrei Tarkovski 
Historische Uitgeverij
212 p. 

Afbeelding: Movie still uit “The Mirror”.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *