Recensie: Verandering van Tijdperk

Het boek Nederland Kantelt van Jan Rotmans is net verschenen en heeft al veel aandacht gekregen. Wat behandelt hij precies in zijn boek? Een recensie door Lucas van Heerikhuizen.

Transitie

Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit, merkt momenteel een transitie op. Zoals hij het in zijn boek stelt: “Transitie betekent letterlijk kentering of kanteling. Ik probeer de kanteling van de economie en de samenleving te duiden. Daarmee bedoel ik de verandering van regels, wetten, organisaties, denkbeelden en ideeën, omgangsvormen en gedragingen die onze samenleving bepalen.”

Rotmans stelt dat we momenteel in de overgang zitten naar een nieuw tijdperk. Het gaat dus om een fundamentele verandering. De veranderingen zijn volgens Rotmans drievoudig. Hij merkt op dat we van een “verticaal geordende, centraal aangestuurde, top-down samenleving naar een horizontale, decentrale, bottom-up samenleving” opschuiven. Verder merkt hij op dat de economie, en met name de structuur van de economie, verandert: “De nieuwe economie is decentraal en digitaal.”

Macht

Het derde punt waar Rotmans aandacht aan besteedt is dat van de macht. Hij beschrijft: “de nieuwe orde van onderop vormt langzaam maar zeker een nieuwe macht.” Dit is ook een probleem, want de oude machthebbers geven liever niet meteen hun gevestigde macht op. Deze wissel van de macht wordt daardoor ook gehinderd.

Rotmans behandelt een aantal voorbeelden van sectoren in de samenleving waar deze drie zaken spelen. Het machtsprobleem blijkt vooral in de energiesector. Rotmans ziet een verschuiving van fossiele naar duurzame energie. Die verschuiving wordt soms juist wel tegengewerkt, soms bijvoorbeeld door regelgeving. Hij ziet wel hoop in de vorm van initiatieven van onderop.

Naast de energiesector behandelt Rotmans ook de zorg en het onderwijs. Opvallend is daarbij dat in beide gevallen het systeem als belangrijker wordt gezien dan leerling of zorgbehoevende bijvoorbeeld. Zij staan in dienst van het systeem en niet andersom. Ze hebben zich maar aan te passen. Het is het eindstation van een systeem dat lang goed heeft gewerkt maar nu vast is komen te zitten.

Gevaar en urgentie

Naast zorg, onderwijs en energie behandelt Rotmans ook de financiële sector. Dit kwartet aan sectoren zou voorgesteld kunnen worden als de drie zuilen waarop onze samenleving is gebouwd. Rotmans stelt in alle gevallen vast dat ze zijn dichtgegroeid tot wat hij noemt silo’s: afgekokerde systemen in de hoogte. In zo’n toestand kunnen ze niet overeind blijven.

Rotmans kent ook zeker urgentie toe aan de toestand. Hij spreekt herhaaldelijk van risico en chaos. Zo schrijft hij in zijn concluderende hoofdstuk: “De zoektocht naar een nieuwe economie en samenleving is spannend en heeft een ongewisse uitkomst. Er kan veel misgaan onderweg en het zal een heftige strijd worden, door de botsing van de bestaande en opkomende belangen.” Soms wordt het wat al te dik aangezet waardoor de urgentie een wat propagandistische toon krijgt.

Ambitie en inspiratie

Toch, dat er veel verandert is duidelijk en deze brede bloemlezing is een geslaagde poging om die veranderingen te duiden. Bovendien geeft het ook een hoopvolle route voor de toekomst. Het is ook het doel van Rotmans. Hij wil van Nederland Kantelt uiteindelijk een beweging maken van 2,5 miljoen mensen. Met zo’n machtsblok zijn omwentelingen gemakkelijker te bereiken.

Misschien gaan sommigen na het lezen van het boek opgezweept door de verhalen van Rotmans smeken om mee te doen. Aan zijn schrijfkunsten zal het niet liggen. Maar zelfs al lopen de emoties bij de lezer niet meteen zo hoog op, het kan aanspreken. Er staan ook veel mooie verhalen in van vernieuwende initiatieven zoals Operation Education en Buurtzorg. Met zo’n mix aan theorie en praktijkvoorbeelden is het boek sowieso inspirerend.

Bezoek ook de site van Nederland Kantelt.

Over het boek

Verandering van Tijdperk: Nederland Kantelt
Jan Rotmans
200 p. Uitgeverij Aeneas

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *