Recensie: Van huis uit protestant

Bij lezen van het boek van Hans Snoek ‘ Van huis uit protestant’ komt mijn eigen familiegeschiedenis mij sterk voor ogen. In drie of vier generaties tijd is de wereld waarin protestanten leven totaal veranderd. Als ik kijk naar het leven van mijn grootouders, mijn ouders, van mijzelf en mijn kinderen zie ik werelden van verschil. Dat spannende proces heeft Snoek in dit boek beschreven. Recensie door Jos van Oord.

Beschrijven, niet oordelen

In tien thema’s wordt die turbulente ontwikkeling geschetst: God, schepping/evolutie, de mens, de Bijbel, Jezus, de verzoening, Koninkrijk van God, religie/spiritualiteit, engelen en leven na de dood. Het aardige is dat de schrijver ook echt het proces beschrijft en geen oordeel geeft. Je leest over het geloof der vaderen in een almachtige God dat in drie generaties ‘erodeert ‘ (woord van Snoek) tot een algemeen religieus besef of ‘iets spiritueels’. En over de Bijbel dat van kaft tot kaft Gods woord is tot aan de Bijbel als mensenboek dat niet bij voorbaat gezag heeft. En dat is wat Snoek doet: observeren, zien, kijken, ontdekken, beschrijven. En niet oordelen.

Daarom is het boek de moeite waard. Je krijgt namelijk de kans om mee te denken, mee te gaan in dat proces van de protestantse traditie. Er staat niet direct een predikant klaar met een opgeheven vingertje. Nee, het gaat om luisteren, gaande slaan en tot je nemen.

Goed luisteren

Waarom hij dit zo gedaan heeft? Omdat hij ook nog eens goed geluisterd heeft naar leden van één protestantse familie. In het boek zit namelijk nog een ander verhaal verweven, naast de tien hoofdstukken met de genoemde thema’s. Het is het verhaal van Johan Blom en zijn vijf kinderen. Vader Johan (geboren in 1930) en zijn kinderen komen continue aan het woord en geven een soort van commentaar bij de tijd. Snoek geeft dus geen commentaar. Het gezin Blom doet dat. Het maakt het ‘geschiedenisboek ‘persoonlijk, geestig ook, leuk om te lezen. Vooral omdat die vijf kinderen allemaal -geworteld in het protestantse geloof – een andere weg zijn gegaan. In de kleine verhalen krijg je direct zicht op ‘het grote verhaal over de ontwikkelingen op het gebied van de theologie en filosofie en maatschappelijke veranderingen’.

Zo is zoon Jos de overtuiging toe gedaan dat God een hersenschim is. Hij typeert zichzelf als een gereformeerde atheïst. Bas Blom ergert zich aan het leerstellige van de kerken. Hij gaat af en toe nog naar de Westerkerk in Amsterdam. Dochter Anne heeft niet veel meer met de kerk, maar houdt graag nog vast aan de waarden die de christelijke traditie heeft overgeleverd. Erik heeft nauwelijks nog een band met de kerk. Spiritueel is hij ook niet, of ‘het moet zijn dat je iemand een knuffel geeft of een kop soep.’ De oudste zoon Dick ziet zichzelf zo weer actief worden in de kerk. ’Het is langzaam uit mijn leven verdwenen, maar kan ook zo terugkomen’.

Herkenbare verhalen

Ik vind het stuk voor stuk herkenbare verhalen. Ik zie mijn broers en zusjes langs komen. De een heeft er niets meer mee, de ander heeft een tv-band met de kerk via Hour of Power, Weer een ander is intens betrokken geraakt bij de ontwikkelingen op spiritueel gebied. Een van mijn zussen zoekt het sterk in de natuur. Ik ben de enige die nog heel direct betrokken is bij de kerk als instituut en bij theologie.

In de gang door de geloofsgeschiedenis van dit gezin zie je scherp de teloorgang getekend van het protestantse geloof. Snoek heeft het over onttakeling of erosie. Wat het ook is, er valt veel, heel veel weg. Maar is het erg? Mijn vader zou er – denk ik – verdrietig van worden. Mijn grootouders zeker. Maar het gaat zoals het gaat. De ontwikkelingen in de maatschappij, ons denken, de wetenschap, de techniek, dat alles verandert ook ons denken over God en geloven. Het wordt er ook allemaal spannend door, vind ik.

Tijdsgebonden geloven

En laat Snoek ons nog wel weten: De stichter, Calvijn, had het ook niet altijd bij het rechte eind. Zijn god-en mensbeeld was eerder een bedenksel passend bij de middeleeuwse theologie dan voortkomend uit de Bijbel. Calvijns denken is zeer tijdgebonden. We hebben ons dus ook bevrijd van dit denken. Dat heeft velen opgelucht.

Hoe het verder gaat? Het boek biedt een open eind. God kan over vijftig jaar verdwenen zijn uit West-Europa en weer opkomen in Azië en op het zuidelijk halfrond. ‘Maar het kan ook zijn dat over vijftig jaar de achterkleinkinderen van Johan Blom zich niets meer kunnen voorstellen dat voortgaande generaties geloofden in een wereld zonder God’.

Over het boek:

Van huis uit protestant
Hans Snoek
Kok-Utrecht 2015.

Hans Snoek is docent aan de Christelijke Hogeschool Windesheim en onderzoeker aan de VU.

Afbeelding: Jeroen Oerlemans, via degroene.nl.

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *