Recensie van een mooi boek met een zwart randje

Joost Zwagerman overleed vorige week, op de dag dat zijn laatste boek verscheen. Een boek met de titel ‘De stilte van het licht’, dat een uiting lijkt te zijn van een diep persoonlijk verlangen om er niet te zijn. Want dat is kunst, “een uiting van het protest dat hij er is”, om de woorden van Brakman aan te halen, die Zwagerman als twintig-jarige zo hadden geraakt. Een boek over stilte, en het licht dat er in huist. Een recensie door Nicole des Bouvrie

Voor en na de dood

Ik ontving het boek van de uitgever een paar dagen voordat het in de winkels lag. Altijd fijn, want dan kun je het boek lezen voordat het uitkomt. Alleen lukte me dat dit keer niet, ook al had ik erg naar dit boek uitgekeken. Zijn kunstduidingen in de Volkskrant had ik altijd met interesse gelezen. Maar omdat ik er niet aan toe kwam, kon ik het boek pas open doen nadat de schrijver ervan zelfmoord had gepleegd.

Toch wilde ik het boek lezen alsof dat niet was gebeurd. Het boek was er, zou waarde moeten hebben los van wat er met de schrijver gebeurd. En als die waarde er niet bleek te zijn, moest ik dat ook vrij kunnen melden. Maar in werkelijkheid was het onmogelijk om het boek te lezen zonder de bijsmaak van de dood er continue in te proeven.

Persoonlijk inkijkje in een kunstkenner

Dat heeft voornamelijk te maken met het onderwerp. Een zeer persoonlijke insteek, een individuele zoektocht naar antwoord op de vraag wat kunst met ons doet en wat wij er in zoeken. En vooral ook, wat is de rol van de kunstenaar. Zwagerman richt zich (of richtte zich??) op kunstwerken waarin stilte, schoonheid, onbehagen en zelfverdwijning in centraal staat. Kunstwerken waarin het verdwijnpunt samenvalt met het beginpunt. Een prachtig uitgangspunt, geschreven in taal om zelf stil van te worden. Zonder grote woorden, zonder vermakelijke anekdotes, legt Zwagerman als het ware zijn ziel bloot – omdat de kunstwerken die hij beschrijft (van Lucebert tot Rothko, van Jan van Eyck en Marlene Dumas tot Marina van Abromovic) een deel vormen van hemzelf.

De besprekingen zijn stuk voor stuk persoonlijke gedachtegangen. Zwagerman traceert zijn ervaringen, zijn bekend-worden met een kunstenaar en de reacties die het oproep en oproept, wanneer hij de rijkdom van het samennemen van dichtkunt en beeldende kunst gebruikt om rondjes te lopen. In cirkelgang probeert hij te benaderen wat er gebeurt, de stilte substantie geven en daarmee het verliezen. De uitwerking te schilderen van een kunstwerk dat er niet meer is. Het wit dat nog altijd te zien is, of zoals Bataille wordt aangehaald: “het woord ‘stilte’ is nog steeds een geluid”.

Een prachtig boek, om in te blijven lezen en herlezen, omdat het een intimiteit met een onbevangen kijker naar kunst betreft, die niet bang is om kunstenaars met elkaar in verband te brengen en zo zijn eigen blik en vermogen om te kijken onder woorden te brengen. Met mooie afbeeldingen van besproken beeldende kunst in kleur er bij, zodat je internet niet nodig hebt.

IMG_20150918_105156

Over het boek

De stilte van het licht – Schoonheid en onbehagen in de kunst
Joost Zwagerman
Uitgeverij Arbeiderspers
2015

 

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *