Recensie: The Woman who read too much

Een boek over een bijzondere vrouw, de dichteres van Qazvin. Geen biografie in de strikte zin van het woord, maar een roman die zich afspeelt in de tijd van de Shah van Perzië, waar te midden van Mullahs en Grootviziers een tragisch leven zich ontrafelt. De vrouw die te veel las, en daardoor een gevaar vormde voor de gevestigde orde. Een bijzonder ingrijpend boek geschreven door Bahiyyih Nakhjavani. Recensie door Nicole des Bouvrie.

Engelse taal

Ik heb zo’n tien jaar gewacht op dit boek. Geschreven door een vrouw die me in die tijd enorm inspireerde door haar kijk op taal, en me een levenslange fascinatie mee gaf voor de klanken en woorden van die taal die niet mijn moedertaal is, het Engels. Ze wist een heel uur lang een zaal vol met jonge mensen te boeien met haar bespreking van slechts één enkele zin. Haar mengeling van enthousiasme voor details, haar precisie en grote vermogen om de taal levend te maken, maakten me uitermate benieuwd naar haar eigen kunst als schrijfster. Ik las de boeken die tot dan toe waren uitgekomen, maar het grote werk dat ze op dat moment net had afgerond wilde maar niet uitgegeven worden. Wel in vertaling, eerst in het Italiaans en later in het Frans. Dus ik wachtte.

Eerder dit jaar was het eindelijk zo ver. Na tien jaar was het boek dan toch uitgegeven, in zijn oorspronkelijke Engels. Ik ging er voor zitten en genoot van elke zin. Want Nakhjavani is zoals ze in het Engels zouden zeggen, ‘goed geversd’ (well-versed). Doordat ze zowel de Engelse taal als het Perzisch beheerst, weet ze deze twee tradities dusdanig te verbinden zodat het Engels een geheel nieuwe dimensie krijgt.

Vermenging Oosters en Westers

Die vermenging tussen Oost en West zie je op twee niveaus. Ten eerste de woorden, de zinnen zelf. Veel woorden moest ik opzoeken, niet omdat ze me onbekend waren, maar omdat ik niet die derde of vijfde betekenis kende van het woord, de betekenis die pastte in de context. “[She] left the throne room in high dudgeon, sending a flurry of apprehension through the court.” Dudgeon? Een houtsoort dat wordt gebruikt voor dolken. Maar ook een staat van verontwaardiging. Een hoge mate van precisie, en de durf om woorden te gebruiken waarvoor ze zijn gemaakt – een betekenis te geven die zo specifiek is, dat precies dat woord gebruikt moet worden, en niet een ander. Ook archaïsche woorden mogen worden gebruikt, niet alles hoeft in hippe taal vertaald te worden. Een tegenstelling met de Westerse gebruiken, waar de Bijbel continue in nieuwe taal wordt herschreven, terwijl Koran zijn originele Arabisch behoudt en zelfs vertaling, en daarmee een bindende interpretatie, wordt gezien als een afzwakking van het origineel.

Maar ook in de opzet van de vertelling is het een combinatie van Oost en West. De omcirkeling van het onderwerp, het draaien om datgene wat gezegd moet worden. Zonder een woord te veel, zonder te vervelen, zonder iets overbodigs op papier te zetten, wordt juist door deze omcirkelende beweging het te maken punt kracht bij gezet. Door zich te onthouden van een specifieke naam, maar enkel de beschrijving “dichteres van Qazvin” wordt een oordeel over deze vrouw opgeschort, worden we meegenomen op een tocht door de geschiedenis door de ogen van verschillende personages, verschillende vrouwen die een hoofdrol spelen in het verhaal dat we leren kennen. De moeder van de Shah, de vrouw van de burgemeester van Teheran, de zus van de Shah, en de dochter van de Mullah. Een omcirkeling van de werkelijkheid, bezien door de ogen van vrouwen die het verhaal bevolken. Omdat de waarheid zich ergens te midden van deze perspectieven bevindt.

Actueel boek

Hoewel het boek gaat over een dichteres die in 1852 overleed, is het nog steeds een actueel boek. Het geeft een inzicht in het leven en vooral ook in de manieren van denken die leidde tot de onderdrukking van een vrouw die opkwam voor vrouwenrechten, voor de rechten om te leren lezen en schrijven, voor het recht om zich van de sluier te ontdoen. Een controversiële vrouw, in een land waar zij en haar mede geloofsgenoten vervolgd werden. Een tijd die niet zo heel erg verschilt met het huidige Iran, de bakermat van het Baha’i-geloof, waar de volgelingen van dit geloof nog altijd vervolgd worden. Waar de (vrouwelijke) advocate van deze groep vervolgden wel een Nobelprijs kreeg, maar vervolgens wel haar geboorteland moest verlaten uit angst voor vervolgingen (zie hier over Shirin Ebadi). Waar vrouwenrechten nog steeds een moeilijk bespreekbaar onderwerp zijn.

Een actueel boek over een bijzondere vrouw die aan het begin stond van de vrouwenemancipatie wereldwijd, maar waar nog maar weinig over is geschreven. Een prachtig geschreven boek, waarin een brug wordt geslagen tussen Oost en West. Een ode aan dichteres en theologe Táhirih.

Over het boek:

The Woman Who Read Too Much
Bahiyyih Nakhjavani
Redwood Press, 2015.

 

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *