Recensie: Seneca’s ‘De goede dood’

Is het leven altijd de moeite waard? Zijn we werkelijk vrij om daar zelf over te beslissen? Het zijn hele hedendaagse vragen die niet alleen binnen levenskunst maar ook een politieke dimensie hebben, waar we op Zinweb al eerder over schreven. Maar Seneca (4 v. Chr. – 65 n.Chr.) stelde deze vragen al. Hoe wordt je op een goede manier oud?

De goede dood

De titel verraad wellicht al het standpunt dat Seneca inneemt. ‘De goede dood’ is een letterlijke vertaling van euthanasie – het zelf in handen nemen van wanneer je sterft. Maar Seneca is niet zozeer een voorstander van euthanasie. Als persoon vraagt hij zich af hoe hij om moet gaan met de gebreken die zich ophopen. Wat is de grens van het lijden dat hij wil ondergaan? Is pijn een goede indicatie voor het moment dat het leven geen zin meer heeft?

Wat het mooie aan deze overwegingen is, die in nieuwe vertaling van Vincent Hunink (Radboud Universiteit Nijmegen) is verschenen in een klein en compact boekje, is dat de vraag naar de goede dood eigenlijk veel meer zegt over wat het goede leven inhoudt. “Ik onderzoek mezelf en spreek mezelf ook toe.”

Argumenten en redenaties

Zoals hoort bij een Stoïcijns filosoof staan rationele overdenkingen en argumenten centraal. Emoties moeten niet gevolgd worden als leidinggevende indicatie, moeten niet je uiteindelijke keuze beïnvloeden. Dat is ook duidelijk te zien in de aansporingen die Seneca schrijft naar zijn brief-ontvanger.

“Vanwege pijn zal ik de hand niet aan mezelf slaan: wie zo sterft lijdt een nederlaag. Maar als ik te weten kom dat ik die pijn voorgoed moet dragen, dan zal ik weggaan, niet vanwege de pijn op zich, maar omdat die mij in de weg staan bij alles waarvoor ik leef. Wie vanwege pijn de dood zoekt is zwak en laf, maar wie leeft terwille van zijn pijn is dom.”

Stoïcijns is niet zonder emotie

Dat betekent niet dat emotie geen enkele rol speelt in het leven. Dat laat Seneca goed zien. Er zijn emoties, hij worstelt met het ouder worden en met zichzelf. Maar in plaats van die emoties weg te stoppen of te negeren, probeert hij met ze om te gaan, ze te begrijpen en ze een plek te geven.

Mooi ook de toevoeging aan het einde van het boek, waarin wordt verhaald van Seneca’s eigen dood zoals opgetekend door Tacitus. Omgeven door vrienden en zijn vrouw, zacht en onverbiddelijk vasthoudend aan zijn morele en filosofische principes, wordt het oordeel van keizer Nero uitgevoerd en sterft Seneca.

Goede Dood Seneca

Over het boek:

Seneca
De goede dood
Athaneum, 2015.

Leesfragment hier te vinden.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *