Recensie: Ruimte voor maatschappelijke spiritualiteit

Drie auteurs, als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Titus Brandsma Instituut in Nijmegen, presenteren in dit boek hun eerste verkenningen op het terrein van maatschappelijke spiritualiteit. Via drie verschillende invalshoeken gaan de auteurs op zoek naar mogelijke nieuwe eigentijdse vormen van christelijke spiritualiteit. Hoogleraar wijsgerige ethiek Paul van Tongeren geeft hier een korte nabeschouwing op. Een recensie door Tanja van Leeuwen.

Drie invalshoeken

Inigo Bocken heeft als thema de spanning tussen arbeid en spiritualiteit gekozen. Zijn bijdrage gaat over de plaats van bezieling in professionele praktijken. Hij laat zich daarbij onder andere inspireren door de religieuze hervormingsbeweging van de Moderne Devotie. Centraal in het essay van Bocken staat de gedachte dat elke professionele praktijk ervoor moet waken in sleur te vervallen. Aandacht voor de creatieve kant van het werk houdt de bezieling overeind.

Herman Westerink heeft als invalshoek de vraag of maatschappelijke spiritualiteit een optie is in een seculiere tijd. Hij maakt een onderscheid tussen beleefd geloof en geleefd geloof. Beleefd geloof is de beweging van buiten naar binnen en door die verinnerlijking kan beleefd geloof tot geleefd geloof worden, de beweging van binnen naar buiten. 

Kernbegrip bij het artikel van Thomas Quartier is ‘profetische binnenplaats’. Een klooster is voor hem een aansprekelijk voorbeeld van een gedeelde binnenplaats van spiritualiteit. Ook in de wereld van vandaag zijn er plaatsen nodig waar ruimte voor spiritualiteit kan ontstaan: spirituele centra, een stiltecentrum op school, etc. Plaatsen waar je wakker geschud wordt en die oefenschool zijn om een eenzijdig pessimisme of optimisme te overstijgen.

Gemengde gevoelens

Na bestudering van dit compacte boekje blijf ik met gemengde gevoelens achter. Elke auteur geeft handvatten om verder door te denken op de mogelijkheden en richtingen die ze aangeven. Vanuit mijn eigen professionele praktijk als identiteitsbegeleider van leerkrachten van katholieke basisscholen herken ik hoe belangrijk het is dat leerkrachten binnen de hectiek van de onderwijspraktijk hun bezieling niet kwijt raken. Pessimisme en overbelast worden liggen gemakkelijk op de loer. Zowel Bocken, Westerink als Quartier schrijven vanuit hun verschillende invalshoeken enthousiasmerend over het belang van de aanwezigheid van spiritualiteit in een professionele praktijk. Zij doen dit heel expliciet binnen en vanuit een christelijke context. En daar zit precies mijn ongemak. Bocken noemt niet expliciet de leeromgeving als oefenplaats van spiritualiteit, Westerink en Quartier doen dat wel, naast ook andere beroepspraktijken waar professionals met mensen werken. Wat zij daarbij helemaal niet in overweging nemen, is het gegeven dat in een dergelijke werkomgeving zowel de professional als de mens die aan de professional is toevertrouwd vaak geen of weinig binding (meer) heeft met de (katholiek-) christelijke achtergrond waarnaar de auteurs verwijzen.

Deze verkenning vraagt om verder doordenking in relatie tot praktijken

Wil de katholieke identiteit binnen een professionele praktijk overleven als katholieke praktijk dan lijkt het mij van wezenlijk belang dat professionals gevoed blijven worden vanuit de bronnen waarnaar de auteurs verwijzen. De aanwezigheid van maatschappelijke profetische spiritualiteit is daarvoor onontbeerlijk. Het is duidelijk dat dit boekje niet meer dan een verkenning wil zijn, maar het zou wat mij betreft wat meer bij de geleefde praktijk hebben mogen staan. Desalniettemin zitten er in deze verkenning veel aanknopingspunten die, gelieerd aan de praktijk, verder doordacht kunnen worden.

Over het boek:

Ruimte voor maatschappelijke spiritualiteit. Een verkenning.
Inigo Bocken, Thomas Quartier, Herman Westerink
80 p. Uitgeverij Abdij van Berne

Afbeelding: Erik van Ravenstein via Compfight cc.

Tanja van Leeuwen
Tanja van Leeuwen (@tanjavanleeuwen) is identiteitsbegeleider en bezig met een promotieonderzoek naar bronnen van waarden van leerkrachten op een katholieke basisschool
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *