Op Denkles - Sebastien Valkenberg

Recensie ‘Op Denkles’ – klein leed, grote gevolgen

Het voorwoord van het boek van Sebastien Valkenberg ‘Op Denkles’ (2015) is meteen al doordrongen van de schrijvers liefde voor de discussie, niet te verwarren met ‘de frustratie over het gebrek er aan’. In elk hoofdstuk ontmantelt Valkenberg één alles lamleggende discussiedooddoener. Voor de waarheidsgetrouwe en feitelijke onderbouwing hiervoor valt hij terug op de bron, de Grote Denkers.

Met een treffend gedachte-experiment maakt hij direct duidelijk wat het ‘probleem’ is. Kritisch denken is nodig voor waarheidsvinding, maar is de mens daar wel toe uitgerust? Of zijn valkuilen voor het denken vanuit evolutionair psychologisch oogpunt onvermijdelijk? Zo is uitvoerig wikken en wegen tijdens de vroegere jacht levensbedreigend en zorgen evolutionaire patronen ervoor dat de hersenen niet altijd zorgen voor een natuurgetrouwe weergave van de realiteit.

Het oeuvre van Plato zou verschrompelen tot een werkje met de omvang van de Donald Duck.

Gedachte-experiment Plato

Om de schade van discussie smorende dooddoeners als ‘iedereen heeft zijn eigen waarheid’ of ‘je kunt niet alles verklaren’ aan te tonen past Valkenberg de hedendaagse dooddoeners toe op het oeuvre van de Griekse filosoof Plato.

’Stel je voor wat er zou overblijven van het oeuvre van de Griekse filosoof Plato. Dat bestaat uit dialogen tussen Socrates en diens opponenten, vaak de sofisten. De onderliggende aanname is dat tijdens een discussie onderliggende argumenten aan bod komen. Om het een tikkeltje hoogdravend te zeggen: de uitwisseling van ideeën is onmisbaar voor het proces van waarheidsvinding. Dat proces zou in de kiem worden gesmoord als Socrates als reactie had gekregen: ‘Dat zeg je nu wel, maar iedereen heeft zijn eigen waarheid.’ Einde discussie. Het oeuvre van Plato zou verschrompelen tot een werkje met de omvang van de Donald Duck.’’

‘Je kunt niet alles verklaren’

Zo is ‘je kunt niet alles verklaren’ een dooddoener die graag wordt gebruikt door gelovigen, zegt Valkenberg. Met deze uitspraak gaan gelovigen in tegen de stelligheid van de wetenschap, waar niet-verklaarbare verschijnselen buiten de discussie vallen.

Volgens Valkenberg komen dooddoeners voort uit slordig denkwerk. ‘Het zijn manieren om je overtuigingen te beschermen.’ De oplossing? Terug naar de bron, de lessen van de Grote Denkers. Daarin wordt duidelijk dat accurate onderbouwing cruciaal is voor discussie.

Met het aanhalen van menig filosoof en historiek, en daar is Valkenberg niet zuinig mee, ontmaskert hij de dooddoeners één voor één.’ De soms sarcastische ondertoon is niet te missen. Er komen diverse verklaringsmodellen aan bod, waarmee de lezer de neiging tot het aanwenden van dooddoeners beter leert begrijpen.

Valkenberg schrijft helder en bevlogen en legt de filosofische en historische theorieën die hij noemt uitgebreid uit. Wat dat betreft is het boek inderdaad, zoals hij het zelf noemt, een Beginners Guide to Critical Thinking. Alhoewel het boek niet in de categorie ‘voor dummies’ valt. Zonder voorkennis over filosofie of een beetje geoefendheid in kritisch denken moet je je hoofd er wel flink bij houden.

De titel Op Denkles, met ondertitel: Hoe wapenen we ons tegen ‘Iedereen heeft zijn eigen waarheid’ en andere modieuze denkbeelden schept verwachtingen. Behalve dat we terug moeten naar de bron en zo kritisch leren denken om goed onderlegd in een discussie tot waarheid te komen, heb ik het gevoel dat de echte les nog moet beginnen.

Geen overbodige luxe.

Over de auteur

Sebastien Valkenberg (1978) is publicist en filosoof. Hij schreef eerder Het laboratorium in je hoofd (2006) en Geluksvogels (2010) en meest recente boek Op Denkles (2015), waarvoor hij de Theodor Award won, de prijs voor het meest opmerkelijke boek van het jaar. Hij schrijft onder andere ook voor Trouw, Elsevier en NRC Handelsblad.

Over het boek

Op Denkles
Sebastien Valkenberg (1978)
Uitgeverij Ambo – Anthos, 2015

Bron foto: sebastienvalkenberg.nl

Elice Sijbrandij
Elice Sijbrandij is freelance marketing- en communicatiespecialist. Haar interesses liggen op het gebied van levenskunst, gedrag en pedagogiek. Een quote die bij haar maatschappelijke visie past is ''Leer kinderen hoe ze moeten denken, niet wat ze moeten denken.'' Margaret Mead.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *