Recensie: Ontelbare enkelvouden – een biografie

Deze biografie van Dr. Anne Mankes-Zernike (1887-1972) is de publieksversie van een proefschrift, waarin de eerste vrouwelijke dominee van Nederland de eer krijgt die haar toekomt. Een recensie door Tanja van Leeuwen

Ontelbare enkelvouden

Froukje Pitstra had geen betere titel kunnen bedenken voor haar biografie over Anne Mankes-Zernike, de eerste vrouwelijke dominee van Nederland. Het is een term die heel scherp de levenshouding van Anne Zernike omschrijft en tegelijk haar visie op vrouwen. De vrouw bestaat niet, er zijn slechts ontelbare enkelvouden (234). Er is geen specifiek vrouwenwerk, maar er is werk dat voor sommige vrouwen wel geschikt is en voor andere vrouwen niet. Zij zag allereerst de mens tegenover haar. Froukje Pitstra geeft in haar studie diverse voorbeelden waaruit blijkt hoezeer dit de levensvisie is van Anne Mankes-Zernike.

Een vrouw met verrassende denkbeelden

Ondanks dat ik jaren een (katholieke) vrouw-en-geloofgroep heb begeleid, en mijn interesse duidelijk in de feministische hoek zit, wist ik nauwelijks iets van Anne Zernike. Met bijna schaamrood op de kaken, moet ik bekennen dat de naam van haar jong overleden echtgenoot Jan Mankes mij veel vertrouwder was. Van hem heb ik werk bewonderd in het voormalige Scheringa Museum voor Realisme, maar ik wist niets van de denkbeelden van Anne Zernike. Het is dan ook een grote verrassing om in dit onderzoek een vrouw tegen te komen die in veel opzichten zo haar tijd (en de huidige!) vooruit was.

Haar open visie op een gelovige gemeenschap, haar niet geloven in een historische Jezus, haar visie op het religieuze van kunstuitingen zijn ronduit progressief te noemen. En tegelijk ook diep gelovig. God verbond zich niet met de kerk, niet met de wereld, maar met de mensenziel (331). ‘Het is niet de kerk, een liturgie of de predikant die mensen vatbaar zou maken voor het goddelijke’ (323). Kunst biedt die mogelijkheid wel.

Een wetenschappelijke biografie

Het is duidelijk dat deze biografie de publieksversie van een proefschrift is. Het is voorzien van een uitgebreid notenapparaat en gaat veel verder dan bijvoorbeeld een psychologische of literaire biografie. Pitstra geeft in een verantwoording goed het verschil aan tussen diverse biografieën en waarom zij in een wetenschappelijk onderzoek ook gebruik heeft gemaakt van de autobiografie van Anne Mankes-Zernike.

Door daarnaast gebruik te maken van veel andere bronnen, zowel interviews als een variëteit aan bewaard gebleven teksten, weet Pitstra de intrigerende persoonlijkheid van Mankes-Zernike veelzijdig te belichten. Door de vele verwijzingen naar allerlei bronnen plaatst zij deze eerste vrouwelijke dominee meteen in de bredere context van de tijd (WO-I, Interbellum, WO-II, opbouw) en van de (kunstzinnige) kringen waarin Zernike zich bewoog. Die bredere context zal per invalshoek afhankelijk van de belangstelling van de lezer(es) meer of minder interessant zijn.

Froukje Pitstra brengt de worstelingen en ontwikkelingsprocessen van Anne Mankes-Zernike, op meer terreinen dan hiervoor genoemd, zorgvuldig in beeld.

Over het boek:

Ontelbare enkelvouden. Dr. Anne Mankes-Zernike (1887-1972). Een biografie.
Froukje Pitstra
479 p.
Uitgever: Meinema

Afbeelding: Portret uit 1916 van Anne Mankes-Zernike geschilderd door haar man, van Wikipedia.

Tanja van Leeuwen
Tanja van Leeuwen (@tanjavanleeuwen) is identiteitsbegeleider en bezig met een promotieonderzoek naar bronnen van waarden van leerkrachten op een katholieke basisschool
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *