Recensie: Moedige Mensen

Het Nederlandse verzet in de Tweede Wereldoorlog is opgehemeld, ontkend en geminimaliseerd. Nu komt het NIOD met een boek met verhalen over mensen die zich moedig gedroegen in oorlogstijd. Een tegenwicht tegen de neutralisering van een ongemakkelijk fenomeen. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Helden?

De eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog stonden de boeken er vol mee: de helden van het Nederlandse volk dat dapper en moedig had gestreden tegen de Duitse onderdrukker. Maar later werd dit flink bijgeschaafd. In de jaren zestig kantelde het van “collectieve tegenwerking naar collectieve aanpassing en lijdelijkheid”. 

De vraag rijst dan ook wat iemand tot ‘held’, of tot verzetsstrijder maakt. Omstandigheden en toevalligheden, of toch een keuze en overtuiging? Dit maakt het een complexe kwestie: wie was held en wie niet? Nog altijd lijkt heroïsering uit den boze. 

Verhalen

De in dit boek opgenomen verhalen van ‘gewone’ mensen, uitgekozen door verschillende onderzoekers bij het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies). Telkens wordt afgevraagd wat ‘helden’ nu eigenlijk zijn, waar ze symbool voor staan en wat ze ons vertellen over oorlog en verzet. En is ook in de voorbeelden niet beperkt tot Nederland in de Tweede Wereldoorlog, ookal ligt daar wel de focus.

Bij sommigen spelen religieuze overtuigingen een rol van inspiratie voor hun heldendaden. Zo gaat een van de verhalen over de gereformeerde gemeenteveldwachter die weigerde Joden op te pakken. Zoals de illegale Trouw in 1943 schreef over dit ‘prachtig staaltje van verzet’: “In de verzetsgeschiedenis van ons vaderland, onder doodelijke tyrannie, zal ook jullie naam met eere worden geschreven.”

Belangrijk of overbodig?

In een tijd waarin oorlog wel de televisies vult, maar in Nederland niet meer in het leven van alledag voorkomt, wordt er nauwelijks nagedacht over heldendom. Misschien ook terecht. Maar juist in een tijd waarin de vraag waarom je iets zou doen, waarom je überhaupt in zou grijpen, is het belangrijk om persoonlijke verhalen te brengen van mensen die wél kozen iets te doen. Niet omdat ze zo bijzonder of uitmuntend waren. Maar omdat ze niet anders konnen. 

De vraag wat onze verantwoordelijkheid is – in oorlogstijd of daarbuiten – is nooit overbodig. Het is een vraag die niet vaak genoeg wordt gesteld. Daarom is dit een mooi boek, omdat er geen romantische beelden worden geschetst, maar de overwegingen van echte mensen in echte situaties nagaat. Dat is misschien leerzaam, misschien inspirerend, misschien ontroerend. Maar in ieder geval belangrijk.

Over het boek

Moedige mensen
Jaap Cohen en Hinke Piersma (red.)
Uitgeverij Boom
2014 

Afbeelding: 1upLego via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *