Recensie: Ik lieg, dus ik ben

‘’Vraagstukken over waarheid en vertrouwen staan nu meer dan ooit centraal in de samenleving.’’ Stine Jensen vond het dan ook hoogtijd voor een nieuwe editie van haar boek Leugenaars uit 2006. Recensie door Elice Sijbrandij.

In Ik lieg, dus ik ben houdt Stine Jensen ons een spiegel voor met haar standpunt over liegen. Publieke schandalen, zoals de woekerpolisaffaire of de bankgeheimen zijn ultieme ‘vingerwijzers’ wat betreft de rommel in de samenleving. Met z’n allen halen we er bijna genot uit om iemand die bijvoorbeeld zijn macht heeft misbruikt publiekelijk aan de schandpaal te nagelen. ‘’Zo blijven we zelf een beetje buitenschot. De leugenachtige hel, dat zijn de anderen.’’

Nee, zegt Stine Jensen, ‘’de leugenachtige hel, dat zijn we zélf. We doen het namelijk allemaal, liegen. Sterker nog, liegen is noodzakelijk voor je identiteitsontwikkeling. Wie altijd de waarheid spreekt, eindigt eenzaam, zonder vrienden. Leren liegen is nodig om je privacy en individualiteit te ontwikkelen. En zonder de kunst van het liegen is geen fatsoenlijke samenleving mogelijk.’’

Dubbele natuur
Jensen heeft het over onze dubbele natuur, over enerzijds het streven naar een ‘eerlijke’ samenleving en anderzijds onbewust zijn als het gaat over onze eigen leugens of onze verdraagzaamheid wat betreft eerlijkheid. Herken de tegenstrijdigheid.

Jensen schrijft met passie en oneindige interesse in de leugen. Of eigenlijk juist in de klaarblijkelijke onmogelijkheid van het spreken van de waarheid.

Het eerste hoofdstuk doet verlangen naar een kijkje in de keuken van het leugenachtige brein. Want wie is niet een keer belazerd door een partner, voorgelogen door een vriend of vriendin of heeft zich beter voorgedaan bij een sollicitatiegesprek. De dagelijkse leugentjes zeg maar. Van jou en mij. Kleintjes en iets grotere. Tegen anderen en, vooral, tegen onszelf.

Het brein van een leugenaar
In de volgende hoofdstukken worden de leugens groter en afstandelijker. Kunstvervalsers, gokbendes, loverboys. De herkenning die ik, als gewoon mens met ook mijn dagelijkse leugentjes en goedgelovigheid, in het eerste hoofdstuk had, verloor ik in de opvolgende hoofdstukken.

Daarmee was ik de interesse voor het boek en het onderwerp zeker niet verloren. Juist niet. Het was zeer vermakelijk en soms ook wel schokkend om meegenomen te worden in het brein van grote leugenaars. Juist in deze voorbeelden springt de psychologie van de leugenaar er uit. Met in het achterhoofd de wetenschap dat liegen voor bijna ieder mens een tweede natuur is.

Bewust of onbewust. En soms pijnlijk.

Het zet je wel aan het denken over je eigen standpunt met betrekking tot liegen

Filosofen storten zich ironisch genoeg ook liever op de ideale werkelijkheid, het goede (ethiek), het schone (esthetiek) en het ware (kenleer). Er zijn maar weinig filosofische studies naar het liegen. De filosofen die er een standpunt over hadden vonden liegen vooral moreel verwerpelijk.

Leuke consistentie in het boek is na elk hoofdstuk het ‘liegen volgens…’, een kort interview met diverse BN’ers over hun perspectief op liegen. Zo zegt Arie Boomsma dat het vinden van de waarheid de plicht van de mens is en is voor Theodor Holman liegen een tweede natuur.

Het zet je wel aan het denken over je eigen standpunt met betrekking tot liegen. Ook de leugentjes om eigen bestwil. Hoe vaak vertel ik die? Waarom vertel ik leugentjes? Waar ben ik bang voor? Wat ga ik uit de weg? En hoe denk ik over liegen überhaupt? Is liegen noodzakelijk, zoals Jensen beweert, om in deze samenleving ‘er bij te horen, te kunnen functioneren’?

De titel van het boek is uitdagend. Een combinatie van herkenning, nieuwsgierigheid en ook ongeloof trok mij aan om dit boek onder de loep te nemen. Ik zie mijzelf als ‘waarheidszoeker’. Maar wie hoopt op een eerlijke wereld en denkt dat leugens de uitzondering zijn, is na het lezen van dit boek misschien toch wat treurig. De werkelijkheid is niet zo rooskleurig en Stine Jensen laat dat onverbiddelijk, en vol humor, zien.

Meer over filosofe Stine Jensen
Stine Jensen is een Deens-Nederlandse filosofe, schrijver en programmamaker. In de documentaire serie ‘Licht op het Noorden’ bijvoorbeeld gaat Stine op onderzoek naar het leven in Scandinavië voorbij de stereotypen.

Haar nationale bekendheid heeft ze te danken aan de ontsnapping uit Blijdorp van zilverrug Bokito, op 18 mei 2007. Stine was gepromoveerd op Waarom vrouwen van apen houden en werd in de nasleep van Bokito regelmatig uitgenodigd in actualiteitenprogramma’s.

Over Ik lieg dus ik ben
Lemniscaat Uitgeverij, 2014
Prijs: 15,00 euro.

Elice Sijbrandij
Elice Sijbrandij is freelance marketing- en communicatiespecialist. Haar interesses liggen op het gebied van levenskunst, gedrag en pedagogiek. Een quote die bij haar maatschappelijke visie past is ''Leer kinderen hoe ze moeten denken, niet wat ze moeten denken.'' Margaret Mead.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *