Recensie ‘Liberaal Christendom: ervaren doen en denken’

In het boek ‘Liberaal christendom’ verwoorden elf theologen de relevantie van de christelijke traditie vandaag de dag. Een naslagwerk om steeds open te slaan. Recensie door Jos van Oord.

De elf theologen zijn aan de slag gegaan met thema’s uit het Christendom, niet om ze te ‘Erklaren’ maar om ze te ‘Verstehen’, zoals de filosoof Wilhelm Dilthey ooit zei. Het verklaren van de wereld kunnen we over laten aan andere wetenschappen, in het theologiseren zochten deze schrijvers niet naar een objectieve, historische of metafysische waarheid, maar naar een ‘perspectief dat tot handelen leidt’.

Het is een mooi en fijn boek. Nou moet ik ook wel zeggen dat ik me thuis voel bij deze liberale theologen – waarmee ze ongeveer hetzelfde bedoelen als vrijzinnig, modern of in ieder geval onorthodox. In het najaar ga ik Liberaal christendom behandelen met predikanten van allerlei snit, minder vrijzinnig. Ik ben benieuwd hoe deze theologen reageren op dit boek. Bijvoorbeeld over hoe God wordt omschreven als een ’dynamische werkelijkheid die inwerkt op onze wereld en ons leven’. Je kunt dan ook niet objectiverend spreken over God. Daar zullen ze in orthodoxe kringen vast anders over denken. Maar het aardige van het boek is dat aloude woorden uit de traditie niet opzij worden geschoven. Integendeel. De schrijvers proberen een brug te slaan tussen oude dogma’s over oa. God, Jezus, Bijbel en Gebed naar de moderne mens van de 21e eeuw. En dat boeit mij. Want het is tegenwoordig nogal zwart-wit: of je bent een orthodox gelovige of je bent agnost of atheïst. De zoekende mens, de mens die nog probeert oude woorden opnieuw te verstaan, die is blijkbaar uit de tijd. De schrijvers nemen de traditie en de nieuwe tijd met nieuwe inzichten serieus. En vooral de zoekende en vragende mens.

’Dat waar ‘God’ voor staat, krijgt in de wereld een bestaan als het door ons wordt verwerkelijkt’

De Jezus – hoofdstukken

De schrijver over de Jezus- hoofdstukken zegt bijvoorbeeld dat we niet moeten blijven kissebissen over de vraag wie de historische Jezus was en of hij wel echt geleefd heeft. ‘We dringen dan niet door tot de binnenkant van de Jezusruimte (een woord wat centraal staat in dat hoofdstuk) het geestelijke veld waar ons hart wordt geraakt en onze levenshouding en levensinvulling verandert’. Dit zijn zinnen die tot nadenken stemmen, zoals ook deze uit het hoofdstuk over God: ’Dat waar ‘God’ voor staat, krijgt in de wereld een bestaan als het door ons wordt verwerkelijkt’. Het boek is verfrissend. En dan vooral voor mensen die graag opnieuw nadenken over wat hen in de loop van het leven is aangereikt door opvoeding, kerk of school. Menigeen gooit uiteindelijk vaak met het badwater het kind weg. Maar wat is dat zonde. Want in een nieuwe betekenis kunnen oude woorden nog jaren mee, een levenlang. Zo staan er mooie gedachten in de hoofdstukken over de liturgie, het gebed, over de kerk. En denk niet dat het alleen om die meer theologische woorden gaat, er zijn ook hoofdstukken over de ‘wereld’, gastvrijheid, religie en geweld, vrijheid, liefde en seks. En overal worden bruggen geslagen tussen nu en de traditie of de Bijbel.

In Trouw schreef de recensent over dit boek dat de titel niet zo gelukkig was. Misschien roept het woord ‘liberaal’ ook andere associaties op. Trouw stelt ‘hyperreflectief christendom’voor. Dat zou kunnen. Het boek neemt je in ieder geval bij de hand en brengt je van geloofssystemen naar integere geloofshoudingen. En de tekst prikkelt je om je eigen gedachten daarbij te bepalen. De ondertitel van het boek is niet voor niets: ervaren, doen, denken.

De brug tussen de zoekende mens en geloofstraditie

Liberaal christendom is één grote schoonmaak. Of beter: een opruimsessie: goed nagaan wat je weggooit of bewaard. En – is de boodschap- gooi niet te snel weg, want onder het stof zitten misschien nog mooie vondsten, woorden die je mee kan nemen, dragen, uitdagen en troosten. En het kan ook best zijn dat woorden over God of Jezus je niets meer zeggen… maar als we het nu eens anders zeggen of wellicht een poosje zwijgen….

Het is daarom ook een pastoraal boek, omdat de agnost en atheïst in ons ook serieus wordt genomen en zeker ook de mens die het met de kerk gehad heeft maar volop interesse heeft in zingeving en spiritualiteit. Ja, dat is het ‘liberaal’ in de titel: grensoverschrijdend, vrijdenkend. Je kunt zo ver komen dat je over God spreekt ‘voorbij God’. Het boek ademt gedachten van theologen als Bonhoeffer en Solle met haar atheïstisch geloven en ook van Tomas Halik met zijn ‘Geduld met God’ en de brug die hij bouwt tussen de zoekende mens en de geloofstraditie.

Een eigentijds theologisch werk, met veel stof tot nadenken en met bruikbaar materiaal voor gesprekskringen. Een naslagwerk om steeds open te slaan. Niet voor niets geven de samenstellers ook een handreiking met gespreksvragen via www.skandalon.nl.

Liberaal Christendom
Auteurs: Rick Benjamins, Jan Offringa, Wouter Slob
Uitgever: Skandalon, 2016
Pagina-aantal: 240
Prijs: 21,95

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *