Recensie: Lastige Bijbelverhalen

Geef ze de kost, de mensen die afhaken van kerk en geloof, vanwege ‘die dwaze en vreemde verhalen uit de Bijbel’. Het is toch niet te geloven, dat mensen dit boek als heilig boek zien als je weet van oorlogen in naam van God, als je leest over gebeden om wraak en over een God die jouw kind opeist als offer. Ja, zou ik zeggen, niets menselijks is die Bijbel vreemd. Het is een oosters boek, een boek vol met verhalen ontstaan binnen culturen waarin dit gedachtegoed een rol speelde. Maar dan nog? Wat moet je met deze verhalen in deze tijd? Laten rusten? Een recensie door Jos van Oord.

‘Vreemd en bizar’

Piet Schelling schreef een boek over deze lastige Bijbelverhalen onder de titel ‘Vreemd en bizar’. Want dat zijn ze. En dan kun je negeren of overslaan, maar ze staan in de Bijbel. En kunnen deze lastige verhalen  ook nog iets te zeggen hebben voor deze tijd?  Piet Schelling wil ze niet negeren en gaat op zoek naar een verantwoorde exegese. Het zijn dan wel struikelteksten, maar door te struikelen sta je even stil en kom je tot bezinning.

4736231265_9a884dda4a_b

De Bijbel als gesprekspartner

Aardig  aan Schelling’ s methode is het serieus nemen van de tekst (wat staat er?) én het op een flexibele wijze omgaan met deze traditie. Dat heeft hij niet van zichzelf, maar meegekregen vanuit de Joodse manier van uitleggen. In het eerste deel van dit boek legt de schrijver op een heel begrijpelijke manier uit wat dat is. Hij heeft vijf vuistregels. Een daarvan luidt: ‘treedt de Bijbel als gesprekspartner tegemoet, jij en ik hebben elkaar wat te vertellen’.  Het gaat vaak om eenrichtingsverkeer ( van de Bijbel naar de lezer), maar een tweerichtingsverkeer past beter. Het gaat om een dialoog met de tekst. En de lezer zelf heeft ook inbreng.

Ergens zegt Schelling heel prikkelend: ‘Misschien zit God wel te wachten op nieuwe interpretaties’. Die ruimte –zegt de schrijver- geeft de mogelijkheid om ‘naar een uitleg te zoeken die het onverteerbare weghaalt zonder het kritische af te zwakken. In die ruimte zit ook de vrijheid om aspecten van Bijbelse godsbeelden in te ruilen voor andere beelden’.

Spannende exegeses op zoek naar betekenis

En juist deze open benadering levert vervolgens in deel 2 twaalf spannende exegeses op. Schelling zoekt naar de betekenis, tast de teksten af, stelt  soms gewoon vast dat een bepaald soort denken niet meer past of dat er onvolkomenheden in staan en komt met verrassende beschouwingen bij die lastige verhalen. Een eerlijke dialoog met de Bijbel. Veel moeilijker trouwens dan de mening’ er staat wat er staat’. En ook pittiger dan ‘je moet alles symbolisch nemen’. Je voelt Schellings liefde voor de verhalen vanuit de gedachte dat de Bijbel niet samenvalt met het Woord van God. Maar via de verhalen is Zijn stem wel te horen.

Schelling behandelt bekende verhalen als Lot en  zijn vrouw in Sodom en Gomorra, de opwekking van het dochtertje van Jarius en het offer van Abraham, maar ook meer onbekende teksten van een berin die in opdracht van een profeet 42 jonge jongens verscheurt en van ene Samgar die gewelddadig om zich heen slaat.   Veel struikelverhalen gaan immers over geweld, moord en doodslag.  Tergend actueel met het actuele ISIS-geweld (denk niet, schrijft Schelling, dat die gewelddadige verhalen in de Bijbel ver achter ons liggen).

Hoofdvraag: Hoe lees je de Bijbel?

Hoofdvraag bij de uitleg van de Bijbel is toch steeds weer de vraag naar het ‘hoe’?’ Schelling begint zijn boek er ook mee: Hoe lees je de Bijbel?  Ik moest denken aan David Flusser, hoogleraar in de geschiedenis van het vroegste christendom. Hij spreekt net als Schelling over herinterpretatie van de Bijbel. Flusser vindt het woord ‘liefde’ het sleutelwoord: heb liefde tot je naaste die een mens is zoals jij. Jezus van Nazareth laat dat met woord en daad zien. En dat wil zeggen dat dit liefdesgebod ons ook weghaalt uit de tweedeling in goed en kwaad. En ons ook een nieuw beeld van God geeft: niet de oordelende, maar de liefdevolle God. We kunnen de Bijbel dan niet meer vanuit rechtlijnigheid benaderen maar wel vanuit een ‘humane gevoeligheid’ (Flusser) .   Dat probeert Schelling ook. Zo probeert hij die verhalen opnieuw te duiden. We kunnen en mogen dat doen vanuit de liefde, dat wil zeggen: vanuit de solidariteit. Doodslaan, moorden, vernederen, passen daar niet in. Geweld is uit den boze. Vanuit die gedachte hebben we niet alle vragen bij die lastige gewelddadige Bijbelverhalen beantwoordt, maar bij het lezen daarvan denk ik vaak: wij weten inmiddels beter. We hebben een ander inzicht en uitzicht gekregen: die van de Liefde. Schelling vraagt zich in een interview in Trouw af of hij op deze wijze de verhalen ‘aan het  verlieven’  is. Goed om kritisch te blijven, maar het is ook goed om te beseffen dat ‘de heiligheid niet in het boek zit maar in de werking van de tekst’.

Uitnodiging tot gesprek

Ik ga dit boekje deze zomer behandelen. Het biedt veel stof tot gesprek (achterin staan ook nog summier wat gespreksvragen). Je ontdekt ook weer dat de Bijbel thema’s in verhaalvorm doorgeeft die tot op vandaag in de kranten te lezen zijn. Zo is het leven nu eenmaal. Was het maar anders. En gelukkig struikelen we over die vreselijke berichten van het journaal over mishandelingen, seksuele uitspanningen en geweld. Net zoals we over die Bijbelverhalen struikelen. En wat goed dat daar dan een uitlegger is die ons helpt ze te verstaan. En hoe afschuwelijk ze zijn, ze verrassen ook .

9789023970064

Over het boek:

Vreemd en Bizar – lastige Bijbelverhalen
Piet Schelling
Boekencentrum 2015.

Afbeelding: dmixo6 via Compfight cc.

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
1 antwoord
  1. Avatar
    wietze zegt:

    Heb het boek van Schelling nog niet gelezen, ben dat zeker wel van plan. Toch krijg ik direct al het gevoel dat het geschreven werd met een á priori emotionele verbondenheid met de Bijbel en daarmee de noodzaak dat het op de een of andere manier goddelijk relevant moet blijven ook al valt er met Oud Testamentische wreedheid niet te leven. Een “narrative” uitleg dan maar. Je ziet hier de opkomst van een nieuwe, toekomstloze “vrijzinnigheid” al glooien, vergelijkbaar met die ingezet door Geelkerken in 1924 en zijn stelling dat de slang niet gesproken heeft. De orthodox/evangelische stroming, de enige die nog kans maakt op een voorlopige christelijke doorstart, heeft er zeer waarschijnlijk geen enkele boodschap aan.
    Had zelf recent ook nog een blog geschreven over een bizar bijbelverhaal: http://kinderen-van-god.blogspot.nl/2015/02/intermezzo-4-bizarre-bijbelverhalen.html
    Zou het niet beter zijn om die traditionele speciale verbondenheid maar te verbreken en die bijbel te leggen naast andere religieuze tekstuele bronnen en te beschouwen als een interessante verzameling van vaak primitieve maar soms ook wel leerzame menselijke producten. En wie zo nodig Gods stem wil horen kan wellicht eens gaan luisteren naar het geschrei uit Syrië en Irak.

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *