Recensie: Kinderen van Rousseau

Het eerste in een nieuwe serie pamfletten van uitgeverij de Bezige Bij is een pamflet tegen de tijdgeest. Een boek waarin een standpunt ingenomen durft te worden, gebruik makend van een filosofische onderbouwing en een visie op de samenleving. Dat klinkt als een interessant boek(je). Maakt Paul Claes het ook waar? Een recensie van Nicole des Bouvrie.

Rousseau, wie?
Volgens Claes, in een werkelijk goede openingszin, stelt: “De aanhangers van Rousseau kennen hem niet, anders waren ze geen aanhangers van Rousseau.” Rousseau, dat is toch de schrijver van onder meer de nog steeds invloedrijke ‘Het maatschappelijke verdrag‘? En die denker die veel over opvoeding wist en wiens ideeën nog steeds gebruikte worden?

Claes schetst hem anders: de geniale gek, egocentrische hypochonder, jonge vagebond met groteske achtervolgingswaan. En waarschijnlijk biedt dat een beter perspectief vanwaaruit Rousseau’s denkbeelden te begrijpen zijn. Maar het ondenkbare is verwerkelijkt: de wereld nam de denkbeelden van Rousseau over, de iddylische staat van de natuur – de edele wilde – als beter en volmaakter dan de chaos die cultuur – de intelligentsia – en mensenwil voortgebracht heeft. ‘De mens is vrij geboren en overal ligt hij aan ketens.’ Laat het kind spelen en probeer het vooral niets te leren – boeken zijn alleen maar schadelijk!

Pleidooi
Het doel van Claes pamflet is om de levendige ideeën van Rousseau – vrijheid blijheid – een halt toe te roepen. Het is volgens Claes de eeuw van Roussaeu: “Het volk, het individu, de kiezer heeft gelijk. Het geloof in Rousseau wordt beleden in primitivisme, anarchisme, individualisme, infantilisme, dilletantisme, irrationalisme, sentimentalisme, populisme en moralisme, kortom in algemeen simplisme.” Harde kritiek, waar hij vele bijstanders voor vindt. Claes citeert Ilja Leonard Pfeijffer: “‘We leven in een babywereld waar officieel maar twee categoriën bestaan: bah of mm.’ We hoeven alleen het ‘vind ik leuk’-knopje aan of uit te duwen om instemming of afkeer te betuigen.”

Constructief?
Maar blijft Claes enkel bij een kritische en goede kritiek van de samenleving, van de tijdgeest die momenteel in ieder geval het Westen in zijn ban houdt? Ondanks de precisie van zijn vinger op de pijnlijke plek, mis ik het alternatief. Ja, zijn observaties van wereldproblematiek zijn erg verhelderend. “De door de westerse media hysterisch toegejuichte Libische, Egyptische en Arabische lentes zijn in feite noodkreten van naties in de wurggreep van onderontwikkeling ten gevolge van overbevolking.”

Maar wat staat er tegenover? Met het afbreken van de noodlijdende systemen en processen en de denkbeelden die vanuit Rousseau’s sentimentalisme zijn ontstaan, komt er nog geen oplossing of radicale verandering. 

Hints
Er zijn wel een aantal hints. Zo vindt Claes dat school een plek hoort te zijn waar je onbekende dingen leert. En pleit hij voor het opkomen tegen de waanzin van een samenleving waarin alles mag, de vreemde solidariteit met asociaal gedrag. Zodat kinderen niet meer opgroeien tot rotverwende, nooit voldane tirannen. En opdat we ons niet verrukt voelen door termen als ‘authenticiteit’ in een tijd waarin alles fake is. 

Vijf sterren
Ondanks dat er weinig alternatief geboden wordt voor de verstiktheid van het Rousseause denken dat de samenleving in zijn greep houdt, zou ik iedereen aanraden dit boekje te lezen, of kado to doen, of in willekeurige brievenbussen te deponeren. Het is een prachtig en persoonlijk pleidooi dat aan het denken zet en dat alles wat ooit vaag aandoet scherp aanzet. 

Ik hoop dat er veel meer van dit soort pamfletten komen, van mensen die met een scherp oog naar de wereld om hen heen én zichzelf kijken – en niet bang zijn om een standpunt in te nemen dat tegen de stroom in gaat, zonder dat te doen om hip en vooruitstrevend te willen zijn.

“Niets wordt meer verdrongen dan de waarheid dat onvrijheid het lot is van de mens.” ~ Paul Claes

Over het boek:
De Kinderen van Rousseau
Paul Claes
Uitgeverij De Bezige Bij
64 pagina’s 

Over de auteur:
Paul Claes (1943) is romancier, dichter, essayist en vertaler. Hij studeerde klassieke, Nederlandse en Engelse letteren en communicatiewetenschappen, en promoveerde op een studie naar de antieke elementen in het werk van Hugo Claus. Hij doceerde aan de universiteiten van Nijmegen en Leuven en aan de hogescholen van Gent en Antwerpen.

Weggeefactie:

Zinweb biedt graag de mogelijkheid aan iemand om dit boek weg te geven. Aan wie zou jij dit boek willen geven? Laat ons weten per mail waarom juist die persoon dit boek moet lezen, en wie weet krijgt diegene het thuisgestuurd. Actie loopt tot 2 december.

Afbeelding: gmayster01 on & off … via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *