Recensie: Kiezen of delen – een filosofische oriëntatie

We kennen de uitspraak: kiezen of delen. Oorspronkelijk is het een verschil tussen een verdeling maken of de verdeling aan een ander over laten maar zelf een keuze maken. Maar zo simpel is dat allemaal niet eigenlijk. Bestaat er wel een vrije wil? Met andere woorden: kan ik wel kiezen, zelfs als me verteld wordt dat het mag? Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Voorbij de ontkenning van de vrije wil

De auteur van dit boek stelt een belangrijke en actuele vraag. Ze constateert dat er tegenwoordig uit steeds meer hoeken de vrije wil wordt ontkend. Denk aan bijvoorbeeld de neurowetenschappen. Maar de echte vraag is volgens haar niet of er een vrije wil is of dat alles gedetermineerd is, vooraf bepaald. Het probleem van vandaag ligt niet in die vraag, maar in de vraag hoe we nog keuzes maken – want keuzes maken moeten we, of we nu een vrije wil hebben of niet.

Daarbij trekt ze een belangrijke conclusie over vandaag de dag. Namelijk dat we geconfronteerd worden met het nihilisme, met het feit dat er geen grote zekerheden meer bestaan, dat alle waarden en normen op de tocht staan. Het doorgaande alternatief voldoet voor veel mensen ook niet: namelijk keuzes maken gebaseerd op hedonisme, op de basis van wat het meeste genot oplevert. Voor de mensen die toch graag willen leren, oefenen, durven, verlangen naar het maken van hun eigen keuzes, schreef Ellen Geerling dit boek.

Rijk

Hoewel het boek een heel specifiek probleem aanpakt, is de uitvoering daarvan zich heel erg bewust van de plek die deze vraag inneemt in het dagelijks leven van iedereen, maar ook binnen de verschillende filosofische stromingen en denkwijzes. Wat gebeurt er met ons idee van een persoon te zijn, als we geen vrije wil hebben? Waar komen onze verlangens dan vandaan? Is de existentieële vrijheid ook mogelijk, zonder zoiets als vrije wil?

En daarbij is ze ook niet bang om grote teksten aan te halen, voorzien van goede uitleg en plaatsing binnen de hedendaagse debatten. Een prachtig en gedegen filosofisch en zingevend antwoord dus op de groeiende experimentele argumenten tegen menselijke vrijheid. Iets waar Kant al heel lang geleden in 1785 een tegenargument tegen had overigens, geciteerd door Geerlings:

Met betrekking tot de vrijheid is het voor onze bedoeling toereikend om alleen te veronderstellen dat zij door redelijke wezens bij hun handeling slechts in de idee ten grondslag gelegd wordt. Deze weg sla ik in opdat ik mij er niet toe moet verbinden de vrijheid ook in theoretisch opzicht te bewijzen. Want zelfs ook wanneer dit laatste onbeslist gelaten wordt, gelden er toch voor een wezen dat niet anders dan onder de idee van zijn eigen vrijheid kan handelen, dezelfde wetten die verplicht zouden zijn voor een wezen dat werkelijk vrij was.
Immanuel Kant, Fundering voor de metafysica van de zeden, 1997, p.109

Emmanuel Levinas

Een erg mooi deel van het boek vind ik persoonlijk het hoofdstuk over Emmanuel Levinas. Levinas probeert namelijk op zijn manier een uitweg uit het nihilisme te vinden zonder het bestaan er van te ontkennen. Maar juist onder deze nihilistische omstandigheden is het hebben van een oriëntatie zo belangrijk. Een verlangen naar het goede, iets dat voorbij het zijnde gelegen is, Epekeina tès ousias, is juist vandaag de dag zo belangrijk. En de bron voor dit transcenderen, dit voorbij gaan aan het niets, is volgens Levinas de ander. De ander, die abstract blijft, een voorbijganger, een dossiernummer, een potentiële tegenstander is, “totdat we ze werkelijk in het gelaat zien en een glimp opvangen van hun levens.”

Daarnaast komen ook in afzonderlijke hoofdstukken antwoorden op de vraagstelling vanuit de perspectieven van Hannah Arendt, Peter Sloterdijk, Charles Taylor en Jean-François Lyotard uitvoerig aan bod.

Al met al een prachtig boek, een aanrader voor iedereen die door wil denken, of dat nu uit vrije wil is, of niet.

9789089534385_w215

Over het boek:

Kiezen of delen – Een filosofische oriëntatie
Ellen Geerlings
Boom Amsterdam, 2015.

Afbeelding: ashley.adcox via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *