Recensie: Jezus en de vijfde evangelist

De classicus Fik Meijer wil je horen spreken. Hij is een gedreven man, over elk (historisch) onderwerp kan hij enthousiast vertellen. Bij ‘De Wereld Draait Door’ of in een achterafzaaltje bij een kerk of museum, waar Meijer is, is er aandachtig publiek. Hij weet te boeien. En dat gaat ook op voor zijn boeken. Zijn laatste boek ’Jezus, de vijfde evangelist’ is met veel elan geschreven. De titel kan een vondst zijn. Naast de bekende vier evangelisten (Marcus, Mattheus, Lukas en Johannes) komt Fik Meijer met een vijfde: Flavius Josephus (35-100) , een van de beroemdste historici uit de geschiedenis. Jos van Oord vindt dit werk van Meijer een goede inleiding voor mensen die interesse hebben in de leefwereld van Jezus van Nazareth.

Inleiding en mooie contextanalyse van het leven van Jezus

Fiks Meijers boek is inderdaad een prima inleiding voor iedereen die interesse heeft in het leven van Jezus. En misschien is het nog interessanter voor mensen die behoefte hebben aan een contextanalyse van de tijd waarin Jezus leefde. Want dat is dit boek. In ‘Jezus & de vijfde evangelist’ geeft Meijer een uitgebreid en boeiend beeld van de tijd en de samenleving in de dagen van Jezus. Want we kunnen al of niet onder de indruk zijn van de woorden en daden van deze rabbi uit Nazareth, maar tot wie richt Jezus het woord eigenlijk en in welke situatie verkeerde zijn luisteraars? Er is nog al wat aan de hand in Judea en Galilea. Hoe gaat het volk bijvoorbeeld om met de Romeinse overheersers? En welke partijen hadden het voor het zeggen binnen en buiten de geloofstradities van die dagen? Meijer weet als geen ander de situatie te schetsen van de tijd waarin Jezus door het land trok. En dat is best ingewikkeld, want we hebben eigenlijk niet zo veel materiaal over Jezus en zijn gevolg.

Paulus en de vier evangelisten

Dat is ook eigenlijk de vraag van Meijer. Is er meer over Jezus te vinden dan wat we uit de Bijbel weten? En de Bijbelse overlevering biedt niet zozeer historisch materiaal, maar is meer geloofsverkondiging. En dus nogal subjectief. Dat merk je wel aan Paulus en de vier evangelisten. Iedereen heeft zo zijn eigen ervaringen en interpretatie van Jezus. De diversiteit die de Bijbel biedt is daarom ook veelzeggend. Is er wel een op waarheid berust beeld van Jezus te geven? Wat mij betret hoeft dat ook niet niet. Dat maakt de Bijbel ook zo boeiend, het geeft diverse interpretaties en beelden. De variatie maakt het zo leuk, als ik het zo mag zeggen. Het is voor een theoloog of een prediker heerlijk materiaal. Wat staat er eigenlijk? En staat er wat er staat? Meijer weigert de evangelisten te zien als geschiedschrijvers, dat is zijn goed recht. Het zijn immers evangelisten, ze hebben andere doelen.

Authentieke geschiedschrijving?

Maar is er dan buiten de bekende geloofsoverlevering niets authentiek te vinden over het leven van Jezus? Nee, eigenlijk niet. Ja toch, ene Flavius Josephus, een Joodse geschiedschrijver. Meijer noemt het materiaal dat hij ons naliet ‘het vijfde evangelie’. Maar levert dat veel op? Het is namelijk goed zoeken naar aanvullende informatie bij Josephus. In de eerste werken van zijn geschiedschrijving kom je niets tegen over Jezus. Pas in later werk –vooral gebaseerd op de brieven van Paulus- krijgt Josephus interesse in het leven van Jezus. Meijers boek is een mooi getuigenis van die zoektocht naar Flaviuis Josephus visie op Jezus. En dat is best interessant, want een buiten-Bijbelse bron kan wellicht meer of een ander licht werpen op hoe het Nieuwe Testament Jezus heeft overgeleverd. Maar of het een meerwaarde biedt? De lezer mag het zeggen. Er is wel een mooie tekst van Flavius over Jezus, maar daar is in de loop der tijd nogal wat aan veranderd en aangevuld.

Een buiten-Bijbelse bron kan wellicht meer of een ander licht werpen op hoe het Nieuwe Testament Jezus heeft overgeleverd. Maar of het een meerwaarde biedt? De lezer mag het zeggen.

Flavius Josephus

In ieder geval weet Fik Meijer veel van Flavius Josephus. Aan hem is het wel toevertrouwd om na te gaan of deze geschiedschrijver een ander, misschien meer realistisch beeld van Jezus geeft. Aan de lezer de opdracht om na te gaan of ‘het vijfde evangelie’ ook werkelijk iets toevoegt aan wat wij weten over Jezus. Meijer laat de lezer wel weten dat we op grond van Flavius kunnen concluderen dat Jezus echt heeft bestaan. Maar mijn vraag zou zijn of dat echt van belang is voor degene die geraakt is door woorden en daden van Jezus. Doet het er echt toe? Jezus komt twee keer voor in ‘De oude geschiedenis van de joden’ van Josephus. Maar of dat van dienst kan zijn bij de vraag hoe het toch gekomen is dat deze man uit Nazareth stichter werd van een wereldwijde beweging? En is er niet één groot verschil tussen het werk van een geschiedschrijver en dat van de evangelisten? Karel Hanhart , theoloog, zei ooit dat Flavius Josephus als historicus toch uiteindelijk de figuur van Jezus begraaft en dat de evangelisten het omgekeerde doen: ze laten Jezus tot leven komen in het heden.

Intussen is dit werk een boeiende inleiding voor mensen die meer willen weten over de tijd van Jezus, een mens die rond het jaar 30 rondzwierf over een klein stukje land en die in onze tijd overal in de wereld vele, vele volgelingen heeft. En als je dat opmerkt, ja dan merk je dat Jezus ‘waar’ wordt in levens van mensen. Los van het op waarheid beruste getuigenis van Flavius Josephus!

 JezusOver het boek

Jezus & de vijfde evangelist
Fik Meijer
Atheneum 2015.

 

 

 

 

 

Afbeelding: detail van de cover van het boek.

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *