Recensie: Ik kom terug – Adriaan van Dis

Een bijzonder boek, dat ik niet gemakkelijk weg kon leggen. Zonder te weten waarom precies, maar het raakt, het boeit, je wordt meegezogen op de zoektocht van een zoon, een schrijver, naar de persoon die hij altijd vermeden had: zijn moeder. Omdat hij zo op haar leek, omdat ze haar angst en leven zo verschuilde achter een dikke laag afstand. Maar ook een moeder die heel erg vocht voor haar leven. Een mooi en aangrijpend boek. Recensie door Nicole des Bouvrie.

Indië

Op zich heb ik er niet heel veel mee, dat stukje wereld dat van Nederland was, ooit, en nu bekend staat als Indonesië. Ik herinner me enkel de verplichte lessen voor m’n eindexamen van de middelbare school. Geschiedenis, Nederlands-Indië. Een stukje verleden dat echter nog veel meer leeft bij mensen die wel dichtbij zijn, dichterbij dan ik besef. En dat is waarom literatuur zo mooi en zo belangrijk is. Een wereld gaat voor je open, een wereld waarvan  je enkel vermoedens hebt. Gelukkig zijn er verschillende Nederlandse schrijvers die dat gedeelte van hun leven en hun eigen geschiedenis met de wereld hebben gedeeld. Zo ook Adriaan van Dis. Hoewel hij dat deed vanuit een hele unieke positie.

Meegesmokkeld in de buik van zijn moeder, onder haar hongeroedeem, toen ze bevrijd werd uit het Jappenkamp, groet hij op te midden van een trauma dat hij niet zelf heeft meegemaakt. Een trauma dat zijn leven beheerst, en waar dit boek een bijzondere optekening van is. Het boek begon namelijk als een hele hoop aantekeningen van gesprekken en fluisteringen van zijn moeder. Zijn moeder, die aan het eind van haar leven opeens gaat praten. Over Indië, over dat land waar alles vochtig is en alles schimmelt. Over hoe ze een klein meisje was tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen ze vlakbij een Fort woonde waar de Nederlandse soldaten de wacht hielden, en Antwerpen konden zien branden vanuit de verte.

Verhalen als bron van het zelf

Of het de ouderdom is, of toch een soort verlangen om ergens mee in het reine te komen, hij komt er niet achter. Maar hij schrijft mee met haar verhalen. Vermengt met zijn eigen herinneringen en zijn eigen gevoelens over de mogelijkheid en vooral de onmogelijkheid om dicht bij zijn moeder te zijn, haar aan te raken zonder dat ze terugdeinst. Wat wat staat er tussen hen, ook nog na al die jaren, hij inmiddels de zoon op leeftijd en een moeder die nog altijd koppig is. Of nog veel koppiger wordt, dat de soep langzaam door de tijd wordt ingedampt tot een bouillonblokje.

Het doet me denken aan het werk van de katholieke filosoof Charles Taylor, die schreef over hoe verhalend wij mens zijn, hoe de bronnen van ons zelf niet zitten in een naam of een papiertje, maar meer de opeenhoping van een hoop verhalen zijn die gevormd worden en vervormd worden door onze eigen ervaringen. Dit boek is daar een mooi en tekenend voorbeeld van. Een schrijnend voorbeeld wellicht, van een zoon die zichzelf wil leren kennen door zijn moeder te leren kennen. Die beseft dat het daar nooit te lat voor is, ook al is het duidelijk dat het verhaal zal eindigen aan het sterfbed. Misschien maakt dat het wel tot zo’n zuiver en krachtig verhaal. Een verhaal dat zelf al een verhaal is op het moment dat het plaatsvindt.

Een bijzonder boek, geen wonder dat het is bekroond met de Libris Literatuurprijs.

Over het boek:

9200000030108304

Ik kom terug
Adriaan van Dis
Uitgeverij Atlas Contact, 2014

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *