Recensie: het Pentateuchplan

Een boek over de invloed van de  Bijbel  op de samenleving en dat leest alsof je een spannende roman leest. Dat gebeurde mij met ‘Het Pentateuch plan’ van Aartjan van den Berg. Alleen de titel roept al filmische taferelen of trillerscènes op uit boeken over zoektochten naar de graal. Recensie door Jos van Oord.

Roman? Theologie?

Maar het is geen roman, het is een theologisch boek. En met één grote vraag: wat is er gerealiseerd van wat ooit opgetekend is in de eerste boeken van het Eerste/Oude Testament (De Pentateuch, de Griekse naam voor de Thora)?

Ik kan de toekomstige lezer nu al verklappen: veel. Van den Berg onderzoekt de aparte velden in de samenleving: politiek, onderwijs, zorg en cultuur.  Op een creatieve,spannende wijze neemt de schrijver je mee op zijn weg door de moderne samenleving. Met zijn Bijbelse lamp als toetssteen speurt hij naar bewegingen, gebeurtenissen en ontwikkelingen die ‘de goede wereld’ voor ogen hebben. Want dat is toch waar het in de Pentateuch om gaat: een menselijke wereld ontsnapt aan bedreiging en ondergang (de uittocht uit Egypte). Waar is die ‘exodus’ vandaag de dag te vinden? 

Mogelijkheid van een ‘toffe’ wereld

De vraag naar de haalbaarheid is daarbij minder van belang, het draait om de mogelijkheid van een ‘toffe’ wereld, die vrij is van verslavingen, corruptie, oorlogen, vernietiging, afgunst en dodelijke ideologieën.

Heerlijk om te lezen als Van den Berg Bijbelse-en buitenbijbelse bronnen (bijv.Gilgamesj Epos) vergelijkt en de meerwaarde zoekt van wat hem zo lief is: de joods-christelijke traditie. En het kan niet anders dat deze documenten invloed hebben (gehad) op onze Westerse beschaving. Van den Berg gaat als ware onderzoeker daarnaar opzoek. Hij noemt het geheel van al die vele onderdelen uit de eerste vijf boeken een  ’onderneming’: ‘een georganiseerd verband dat verschillende diensten en goederen voortbrengt’. En die onderneming is in veel opzichten geslaagd. Het Pentateuch plan is zeer actief op de vele terreinen van het leven. Mensen die wel eens Gerard Reve aanhalen met zijn ‘Dat koninkrijk van u, weet u wel, wordt dat nog wat?’’krijgen hier antwoord. Jazeker, het Plan wordt op veel plekken gerealiseerd.  Het boek is daarom een hoopvol boek voor mensen die wel eens twijfelen of al die oude opgetekende woorden nog wel betekenis hebben. De auteur slaat bruggen vanuit exegetisch materiaal naar hedendaagse ontwikkelingen en somt zo tal van ‘vertalingen’ op van de missie uit de Pentateuch. 

Toekomst

Maar hoe krijgt dit Pentateuch Plan gestalte in de toekomst?  Het boek wordt dan nog boeiender. Willen we in de toekomst in het spoor blijven van het Plan, dan zullen we wellicht afscheid moeten nemen van begrippen als jodendom en christendom, oppert de auteur. Het brokkelt toch alleen maar af. En juist in de zgn. buitengebieden van de officiële religies is veel te vinden van de Pentateuchdoelstelling ( de verwachting van een goede wereld). Een van de buitengebieden is bijv. het postmodernisme met het accent op de ruimte voor het individu of de kunst met tal van expressies. Religies houden misschien te veel vast.

JHWH

En wie is eigenlijk de baas van die onderneming? Doet God nog mee in dit plan? Jazeker. Maar niet vanuit de naam ‘God’. Die verdwijnt uit de samenleving. De auteur doet een vurig pleidooi de naam JHWH als eigennaam in ere te herstellen als codenaam binnen dit Plan. JHWH is ook zo geschikt omdat de betekenis  van de naam toekomstgericht is:  ‘Ik zal er zijn’.  ‘God’ heeft die naam verdrongen en wordt daarom ook niet meer gekend als ‘eigenaar’ van deze onderneming. Met de naam  JHWH komt de verbinding weer tot stand.  JHWH is als initiatiefnemer  aan dit plan verbonden en biedt daarmee de wereld een ‘model’ aan, een platform waarbinnen mensen elkaar ‘kunnen uitdagen, bevechten, bemoedigen, kritiseren, vermanen en ondersteunen, met uiteindelijk het doel elkaar te vinden in een gemeenschap van vrede, een volmaakte wereld’.

Boeiend materiaal

En het aardige van dit boek is -ik schreef het al- dat we zicht krijgen op realisaties van dit doel. Ik liep tijdens het lezen graag mee met Aartjan van den Berg. Het Plan bracht me op een boeiend Pad! Bovendien staan er veel  ‘uitstapjes’ in met bezoekjes aan theologen en filosofen. En vergeet niet het vele boeiende exegetisch materiaal.  

Het Pentateuch Plan doet denken aan het boek  ‘Vijf kansen, een theologie die begint bij Mozes’ van Maarten den Dulk. Hij poneert een agenda voor de gemeente en de samenleving vanuit diezelfde Thora. Het aardige van Van den Berg is dat hij die agendapunten als concretiseringen vindt en als tekenen ziet van een toekomende goede wereld.

Meer dan verwacht

De ondertitel ‘een Bijbelse onderneming in zorg en onderwijs’ doet de inhoud tekort. Bij die titel horen ook politiek, cultuur en de samenleving. En het mooiste hoofdstuk  is die over de toekomst. De Pentateuch heeft namelijk een open eind. “De haalbaarheid ervan blijft in het ongewisse. Maar de onderneming is er nog steeds en werkt wereldwijd. Die werking roept een verlangen op om te ontdekken waar we in deze wereld aan toe zijn en om uiteindelijk te zien wie deze onderneming leidt.”

Over het boek

Aartjan van de Berg
Het Pentateuch Plan
Uitgeverij Skandalon, Vught 2014 

Afbeelding: Thomas Hawk via Compfight cc.

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *