Recensie: Het ongewone genot van de blinde analyticus

In dit werk van Paul Moyaert wordt het literaire werk van Paul Claudel (1868-1955) bekeken door de bril van Jacques Lacan, filosoof en psychoanalyst (1901-1981). Over de vernedering van gezag. Een recensie door Nicole des Bouvrie

Ingewikkeld?
Het werk van Jacques Lacan is niet eenvoudig te begrijpen, hoewel het een grote rol inneemt in de hedendaagse continentale filosofie. Het staat bol van terminologie en vereist heel wat voorkennis. Daarom is het boek van Paul Moyaert zo’n verademing. Zonder af te doen aan de materie, legt hij in goed te volgen bewoordingen een aantal basisbegrippen van Lacan uit. Het blijft ingewikkeld maar komt ook tot leven.

Verlangen
Het werk van Lacan draait om verlangen en symbolisering. Verlangen als een reactie op een verbod, zoals Freud dat al aantoonde. Maar Lacan herinnert ons er aan dat het hier gaat om sociale situaties, en zijn het symbolische cultuurgegevens die betekeniskracht hebben. Niet omdat we dit rationeel overwegen, maar we blijven hiermee in touw vanwege een fundamenteel onbehagen dat verborgen ligt in alle symbolische systemen waarin we ons bevinden. 

Psychoanalyse
Dit is waar psychoanalyse bij komt kijken. Moyeart legt uit: “De psychoanalyse onderzoekt vanuit welk (…) genot het individu zich terugtrekt uit de symbolische orde en met welk lijden het zijn ongewild lichamelijk verzet tegen zijn menswording betaalt. (…) De psychoanalyse bestudeert cultuur vanuit de crisissen die ze in het individu veroorzaakt.” 

Werk van Paul Claudel
Hoewel in Nederland niet zeer bekend, was Claudel een gerenommeerd Frans (toneel)schrijver. In zijn boek schetst Moyaert in het kort de gebeurtenissen in Claudel’s werk, waarbij het voornamelijk draait om thema’s van opoffering, de vernedering van het vaderlijk gezag en de teloorgang van een bepaald type autoriteit. De personages uit Claudel’s werk boden Lacan de kans in te gaan op enkele aspecten uit zijn werk. Vandaaruit licht Moyaert de vraag uit hoe “de positie van de analyticus samenhangt met de vernedering van gezag”. 

De blinde analyticus?
In het boek komt heel veel aan bod, en het is onmogelijk om daar eer aan te doen. Maar een van de dingen die Moyaert naar voren brengt bij monde van Lacan en waarover we nog lang na kunnen denken is het beeld van de blinde analyticus. De blinde analyticus is degene die, net als een van personages van Claudel, heeft begrepen hoe wreed de Verlichting is, waardoor we als mens op onszelf zijn aangewezen. De moderniteit is de tijd waarin de menselijke eenzaamheid is begonnen, omdat er geen fundament meer is waar we altijd op terug kunnen vallen. De duisternis wordt door de ‘blinde’ analyticus verinnerlijkt, hij ziet letterlijk hoe het verlangen naar het licht (waarop de Ver-licht-ing is gebaseerd) ons verblind. 

Aanrader?
Dit boek is zeker een aanrader voor diegenen met een interesse in deze materie en die zich verder willen verdiepen in het werk van Jacques Lacan. Het biedt een mooi inzicht in de verhoudingen tussen het individu en zijn omgeving, over hoe het symbolische zijn offers vraagt van ieder individu. Het is een goed toegankelijk maar academisch werk, en zoals we van de zuiderburen kunnen verwachten, is enige kennis van de Franse taal vereist.  

Praktische informatie:
Het ongewone genot van de blinde analyticus – Lacan leest Claudel
Paul Moyeart
Uitgeverij Garant

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *