Recensie: God?

De Franse filosoof en socioloog Frédéric Lenoir heeft al veel boeken (fictie en non-fictie) geschreven over religiositeit en levenskunst. In dit boek zet hij voor het eerst in een monoloog zijn zoektocht naar het begrip ‘God’ uiteen. Wat bedoelt ‘men’ met die term, waar komt hij vandaan, en wat moeten we er mee? Een recensie door Nicole des Bouvrie.

God?

Hoewel de titel me een tijdje het boek in de kast liet staan, ben ik toch erg blij dat ik het uiteindelijk ben gaan lezen. Het begint met een interessant relaas over de ontwikkeling van het begrip ‘God’, hoe en of we vanuit een polytheïstische opvatting via het henotheïsme   (een hiërarchische opvatting van een Godenwereld) naar uiteindelijk een monotheïstisch idee. (Zo wist ik bijvoorbeeld niet dat de vader van Toetanchamon in de veertiende eeuw voor Christus een monotheïsme  introduceerde, dat door zijn zoon weer werd verruild voor henotheïsme onder druk van de priesters van de god Amon.

De inslag van de archeoloog, geschiedschrijver en socioloog die Lenoir aanneemt maakt het een verrassend en fijn te lezen boek. Veel feiten, die kritisch worden bekeken vanuit verschillende oogpunten zonder daarbij een hard oordeel te vellen, maar zonder ook een puur religieus standpunt in te nemen. Verhelderend in zijn schrijfstijl, waarin de invloed van de letterlijke interpretaties van de verhalen uit de Bijbel ook een plaats krijgt, logisch vanuit sociologisch perspectief, aangezien deze verhalen nog steeds een belangrijke rol spelen in de Westerse samenleving. Maar tegelijkertijd is Lenoir ook heel duidelijk, door te zeggen dat archeologisch bewijs voor deze verhalen grotendeels ontbreekt. Deze houding maakt ook dat bijvoorbeeld naar de diepzinnige betekenis van het verhaal van Adam en Eva kan worden gekeken, zonder de historische onmogelijkheid daarvan er voor te laten zorgen dat het hele verhaal terzijde geschoven wordt.

Axiale tijd, en de toekomst van God?

Interessant is ook zijn bespreking van Karl Jaspers’ idee van de axiale tijd. Een tijd die volgens Japers een zeer intense spiritualiteit kende, en waarbij bij alle beschavingen in de wereld een radicale verandering van het religieuze bewustzijn plaatsvond. Het daaruit voortvloeiende individuele bewustzijn werd een hoofdthema van het daaropvolgende tijdperk, waarin we ons nog steeds bevinden. De bespreking van dit idee, maakt een onderzoek naar thema’s als ziel/geest/nouos/pneuma dat in verschillende vormen in de wereld een rol is gaan spelen vanaf deze tijd.

Hiermee is weg geopend voor een bespreking van de Oosterse religies en filosofieën, die  redelijk snel worden getypeerd en beschreven in korte stukjes. Ook de rest van het boek lijkt meer een opsomming van alle facetten die besproken moeten worden wanneer we het over ‘God’ en godsbeleving hebben. Hoe zijn God en de rede verenigbaar? Waarom is vrouwenhaat en geweld heel vaak een onderdeel van het handelen in Gods naam? In het laatste hoofdstuk bespreekt Lenoir zijn idee van de toekomst van God. Van peilingen, statistische prognoses en beschrijving van processen waar een persoonlijke God het veld moet ruimen voor een onpersoonlijk goddelijk principe, een ‘apofatisch’ idee dat God iets onkenbaar is. Een idee dat al voorkomt in de oude Joodse kabbala en ook in Islamistische en Christelijke stromingen steeds meer navolging vindt. Een beeld dat het zoeken naar God voortkomt uit beleving en het hart, in plaats van zich baserend op een Openbaring.

Epiloog

In een epiloog geeft Lenoir antwoord op de vraag of hij zelf in God gelooft – een vraag die hij vaak krijgt, maar die hij meestal niet beantwoord. En zijn antwoord begint met een citaat van Albert Einstein – en wat hij verder zegt, dat laat ik aan u om achter te komen.

“Toen men aan Albert Einstein vroeg ‘Gelooft u in God?’ antwoordde hij: ‘Vertelt u me eerst wat u onder God verstaat, en dan zal ik zeggen of ik er in geloof.’ ” (Lenoir, p.211)

IMG_20150914_092722

Over het boek:

God?
Frédéric Lenoir
Uitgeverij Ten Have / Van Halewyck
224 p.
2013

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *