Recensie: God, iets of niets?

In God, iets of niets wil de schrijver de grenzen tussen geloof en ongeloof vloeiend maken. Dat doet hij op een meeslepende en deskundige wijze.

Gooi God niet weg is een titel van een boek van Joël De Ceulaer dat uit het hart gegrepen is. Het boek van Taede A. Smedes God, iets of niets? is als het ware een gedegen fundament onder die wat emotionele oneliner God niet weg te gooien. Ik schreef in mijn studietijd ooit een scriptie over de theoloog Dorothee Solle met haar pleidooi om atheïstisch te geloven. Solle was haar tijd ver vooruit. Nu lezen en horen we er veel meer over. En Smedes nodigt ons in zijn boek uit om op weg te gaan vanuit het theïstische geloof, met het traditionele godsbeeld, en dan niet direct af te slaan naar het atheïsme, maar door te gaan en met hem uit te komen bij een religieus atheïsme. En op die tocht zijn er talrijk veel ontmoetingen met mensen, van Bowie tot Zwagerman, maar ook veel, veel theologen en filosofen. Allemaal gidsen die verder helpen om God te vinden, voorbij God.

Nieuwe manier van denken

Je ontdekt dat je op deze weg die Smedes ons biedt het uiteindelijk om een nieuwe manier van denken gaat. Het vraagt ook een bepaalde manier van omdenken want je moet voorbij de bekende hokjes, systemen of geloofsvisies opnieuw gaan combineren met wat voorheen antithetisch was en nu synthetisch wordt, namelijk religiositeit/ geloof en atheïsme in een symbiotisch geheel. Dat is voor mensen wennen. Als interim-predikant merk ik dat veel mensen wel mee willen gaan met dat nieuwe denken, maar toch als het er op aan komt toch weer terechtkomen binnen dat vertrouwde theïstische gedachtegoed. Het oude is zo vertrouwd, het nieuwe zo onbekend.

Maar ik merk tevens dat wat Smedes beschrijft ook echt gaande is in de praktijk. De groep mensen die afscheid heeft genomen van het theïstisch geloven met daarbij God als een bovennatuurlijk wezen is groot. En men accepteert meer en meer dat dit geloof een restant is van het oude denken. Maar moet je dan terecht komen in de wereld van de strenge atheïst die al het geloof op één hoop gooit en met de vuilniswagen meegeeft? “Dat theïsme verdwijnt, betekent niet dat geloof verdwijnt”, schrijft Smedes. Inderdaad. Ook dat is merkbaar in het leven van alledag met mensen die zich nu nieuwe religieuzen noemen of post-theïsten. God voorbij God noem ik dat maar.

Val van de muur

De muur tussen geloof en ongeloof valt dus. Het is Smedes gelukt de ‘val van die muur’ bijna spannend weer te geven. En de muur maakt plaats voor een brug. Er worden namelijk verbindingen gelegd tussen geloof en ongeloof. Smedes doet dat –zoals ik al schreef- aan de hand van veel filosofen en theologen. Het middendeel van het boek biedt veel denkmateriaal en af en toe moet je als lezer jezelf herpakken, want er komen aanduidingen en typeringen langs als religieuze atheïsten, post-theisten en religieuze naturalisten. Maar de bestemming waar Smedes ons brengt doet mij goed: een positie van niet-weten, een houding die we kennen van mystici als Meister Eckhart (bidt tot God dat we van God leeg worden).

Het brengt ons bij een bescheiden theologie en voert ons terug naar onder andere bepaalde Bijbelverhalen die Smedes ook noemt in zijn laatste hoofdstuk. Bijvoorbeeld de verwijzing naar het boek van Cornelis Verhoeven, Rondom de leegte. “Voor Verhoeven zijn alle godsbeelden verdwenen, stukgeslagen, en wij leven tussen de brokstukken. En God is er niet meer: ‘Hij is – aldus Verhoeven – een lege plek op de plaats, waar een historische idee hem lokaliseerde. De leegte is een ruimte, die gereserveerd wordt.” God is de leegte die gevuld kan worden, met ervaringen van heilige en transcendente ervaringen. God als ruimte dus.

Wachtruimte

Bijna een soort van wachtruimte waar de atheïst en de reflecterende gelovige samen wachten en dat is: “intens aanwezig zijn en het heden bewaken. Het wachten vult de lege ruimte.” Smedes legt dat wachten uit als een actief zoeken vanuit het vertrouwen dat we al gevonden zijn. “En wat we zoeken, is het suizen van een zachte stilte (verhaal over Elia red.) dat zich verbergt achter en via onze beelden ervan en ons spreken erover.”

De titel God iets of niets? doet de inhoud wat tekort, zeker als je zo met Smedes meezoekt naar een taal voor wat nog te zeggen is over of van God. De lezer zal er wel achterkomen als hij het boek gaat lezen, want zo eenvoudig ligt het niet (iets of niets?). Maar dat zal ook Smedes niet ontkennen. Daarom schreef hij dit boek.

god_iets_of_niets_bron-tasmedes-nlGod, iets of niets
Auteur: Teade A. Smedes
Uitgever Amsterdam University Press B.V., 2016
Nederlandstalig
ISBN 9789462983137
Prijs: € 19,95

* Dit artikel bevat een gesponsorde link. Lees meer hierover in onze disclaimer.

Bron foto boven: Kai Stachowiak via Publicdomain.net

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
1 antwoord

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *