Recensie: Een wervelend boek over een wervelend leven

Hoogleraar politieke filosofie aan de VU, H.E.S. Woldring, heeft een indrukwekkend boekwerk geschreven over de man die wij als Comenius kennen en wiens naam altijd toch ergens wel wordt geassocieerd met onderwijs. Al was het maar omdat veel scholen zijn naam dragen. Een recensie door Mirjam Windrich.

Indrukwekkend is dit boek omdat het een nauwgezet levensverhaal is over een geniaal man die in de zeventiende eeuw als opgejaagde vluchteling in Europa door het leven ging, maar in dat leven een duizelingwekkende hoeveelheid boeken schreef. Over onderwijs, inderdaad. Maar ook over pedagogie, theologie, politiek en bijvoorbeeld vrede, waarover we hier een citaat uit het boek niet onvermeld kunnen laten:

’Vrede was […] volgens Comenius niet slechts een politiek verschijnsel van afwezigheid van oorlog, maar een sociaal en moreel verschijnsel van eendracht die is gebaseerd op een ’bepaalde orde’ in de samenleving. Een dacht is echter niet alleen gebaseerd op deze orde in de samenleving, maar ook op een daaraan ten grondslag liggende zijnsorde of ontologische orde in de werkelijkheid, waarmee de mens door middel van authentiek relaties tot zichzelf, de natuur en God dynamisch is verbonden. Indien door een oorlog de orde in de samenleving wordt geschonden, en bijgevolg de werkelijkheidsorde wordt aangetast, dan kan herstel volgens Comenius pas optreden wanneer macht constructief wordt gebruikt, dat wil zeggen met wijsheid en liefde.’

Een leven van vluchten

Comenius, in 1592 als Jan Komensky geboren te Moravië, nam ondermeer deel aan de vredesbesprekingen in Breda in 1667. Toen had hij al een heel leven van vluchten, ontmoetingen met hoogeplaatste politici, theologen, filosofen en andere geleerden achter zich. Inclusief een gesprek met Descartes in Leiden. Hij woonde in Tsjechië, Polen, verbleef in Zweden en Engeland en hij overleed in Amsterdam waar hij onder meer in het Huis met de Hoofden aan de Keizersgracht een zeer welkome gast en spreker was. De stad noemde hij ’Sieraad der Nederlanden, centrum van vreugde in Europa’.

Zijn belangrijkste werk draaide om zijn ’pansofie’: metafysica die een systeem van universele ideeën, begrippen en categorieën bevat en verklaart om alle dingen naar hun eigen aard te kunnen begrijpen. De onderliggende vraag hierbij was: Hoe te handelen om de wereld te kunnen vernieuwen? Een vraag die ook ons vandaag de dag niet bepaald misstaat.

Onschatbare waarde 

Geen geringe opdracht in een van de meest donkere periodes van de Europese geschiedenis, de dertigjarige oorlog, de pestepidemieën waardoor miljoenen mensen het leven lieten. Comenius verloor een aantal kinderen en zijn eerste twee vrouwen. Zijn werk, waarvoor ik u graag en zelfs dringend naar ’Jan Amos Comenius, zijn leven, missie en erfenis’ verwijs is van onschatbare waarde voor de Europese cultuur geweest en zoals Woldring stelt is ’zijn intellectuele erfenis een oproep om in dat spoor verder te gaan.’

De les voor het individu uit dit boek? De mens moet zelfstandig zijn plaats in de wereld kiezen, en zodoende zich bewust zijn van zijn betrokkenheid op anderen en op de wereld. Een grondgedachte om een heel oeuvre uit op te trekken. En dat deed Comenius dan ook.

book_9789460361999_178

Over het boek:

Jan Amos Comenius – Zijn leven, missie en erfenis
H.E.S. Woldring
Uitgeverij Damon, 2014

Inkijkexemplaar.

Afbeelding: Uitgeverij Damon.

Mirjam Windrich
Mirjam Windrich - Mindful Analysis biedt kortdurende online geestelijke hulpverlening aan voor relatieproblematiek en psychische klachten. Binnen een week resultaat (wordt deels vergoed door de zorgverzekeraar). drs. Mirjam Windrich is coach en psychosociaal therapeut. Haar praktijk bevindt zich in Amsterdam-Zuid. Neem voor een afspraak of meer informatie contact op via info@mirjam.nu. ® Mirjam Windrich
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *