Recensie: De weg omhoog, een antropologische lezing van de Bijbel

In De weg omhoog laat theoloog en antropoloog Krijn van der Jagt de lezer kennismaken met een heel andere sleutel voor het lezen van de Bijbel dan de gebruikelijke. Recensie door Gerard van der Klis

Van der Jagt wil begrijpen hoe de schrijvers van Bijbelteksten dachten en zoekt naar de culturele context van het oude Nabije Oosten waarin zij leefden: hoe het denken, handelen en geloven van de mensen zich ontwikkelden. Hij is op zoek gegaan naar het eigene van die culturele contexten, de ontwikkelingen ervan door de eeuwen heen en hun invloed op het denken van de Bijbelschrijvers. En ook: welke invloed die Bijbelschrijvers op hun beurt weer hebben gehad op het (religieuze) denken van hun tijd.

Cultureel denken in oude tijden

Het is een ongebruikelijke, maar boeiende benadering. Erg toegankelijk geschreven, waardoor je als lezer steeds nieuwsgierig blijft naar de volgende ontwikkelingen in de evolutie van cultureel en religieus denken in die oude tijden, en ook in de Bijbel zelf. Vanuit mijn eigen interesse voor de context van de Bijbelse geschriften waren allerlei aspecten weliswaar herkenbaar, maar Van der Jagt geeft toch vooral veel informatie en inzichten op cultureel, historisch en antropologisch terrein die voor een doorsnee theoloog als ik boeiend en nieuw zijn. En vooral ook reikt hij een interessante ándere ‘sleutel’ en ‘leeswijzer’ aan om met de Bijbelse teksten om te gaan.

Pag. 18: ‘’Wanneer een moderne lezer de Bijbel openslaat gaat hij een vreemde wereld binnen. (…) Veel mensen doen het oude boek af als een geschrift dat verouderd en niet meer relevant is. De Bijbel is echter eeuwenlang een bron van waarden en gedragsmodellen geweest voor de westerse mens. (…) Het probleem dat de moderne lezer met de Bijbel heeft, is vooral onbekendheid met het denken van de schrijvers van de oude teksten. Ik wil daarom hun denken zo veel mogelijk openleggen voor moderne lezers en zoek om die reden naar de mens achter de Bijbel.’’

Evolutie van het denken

Wezenlijk in de benadering van Van der Jagt is dat hij de Bijbel en de ontwikkelingen van het culturele denken en geloven plaatst in het perspectief van de evolutie. Hij verbindt de Bijbel met de evolutietheorie. Mijns inziens doet Van der Jagt dat overtuigend. Hij laat zien hoe de Homo sapiens zichzelf steeds verder evolueerde dankzij zijn vermogen om te denken. En in dat denken de steeds verder gaande ontwikkelingen in het mythische denken, in wereldbeelden, ook in religieus opzicht.

Die ontwikkelingen zijn ook herkenbaar in de Bijbelse teksten. De auteurs van de Bijbelse geschriften waren mensen van hun tijd, antieke mensen uit het cultuurgebied van het oude Nabije Oosten, die dus ook werden beïnvloed door de wereldbeelden van het oude Egypte, Mesopotamië, Perzië en Griekenland. Zij hebben midden in de ontwikkelingen van dat religieuze en ethische denken van de mens gestaan, het ondergaan, maar er ook nieuwe richtingen aan gegeven en zo zelf ook bijgedragen aan de evolutie in het denken van de mens. Dat gaat van de wereldbeelden van het oude Israël via het wereldbeeld van Israël na de Ballingschap naar het wereldbeeld van Jezus van Nazareth en dat van de eerste christenen met Paulus als de grote wijsgeer en theoloog.

Pag. 20: ‘’De Bijbel bevat wezenlijke paradigma’s die de evolutie van de mens gestimuleerd hebben.’’

Pag. 291: ‘’De schrijvers van Israël en in hun voetspoor de schrijvers van het Nieuwe Testament ontwikkelden een taal die het mogelijk maakte het menselijk gedrag ethisch te kwalificeren.’’

Bijbelse teksten

Door op deze wijze de Bijbelse teksten te lezen is het ook mogelijk om (ogenschijnlijke) tegenstrijdigheden in Bijbelse uitspraken juist níet als tegenstellingen, maar als momenten in de ontwikkelingen in het religieuze en ethische denken te begrijpen. Het helpt om de Bijbelse teksten in de juiste context te plaatsen en daarmee in hun zeggingskracht, ook naar onszelf toe, te taxeren en te waarderen.

Pag. 287: ‘’Je kunt de Bijbel alleen selectief lezen. Alleen als je de opgaande lijn van de evolutie die in de Bijbelse geschriften aanwezig is, verdisconteert in je waardering van het geheel van de Bijbel kun je je laten inspireren door de oude teksten.’’

Van der Jagt helpt de lezer daarbij op weg door zijn antropologische ‘leeswijzer’. Bijbellezen wordt hierdoor niet eenvoudiger, maar wel veel spannender en nog meer inspirerend.

de-weg-omhoog-bron-debesteboeken-nlDe Weg Omhoog
Auteur: Krijn van der Jagt
Uitgever: Athenaeum, 2016
Nederlandstalig
308 pagina’s
ISBN 9789025303761
Prijs: € 22,50

* Dit artikel bevat een gesponsorde link. Lees meer hierover in onze disclaimer.

Zinweb Redactie
De redactie van Zinweb bestaat uit een team van bevlogen jonge journalisten. De redactie publiceert eigen artikelen of plaatst gastartikelen van experts. Raadpleeg de contactpagina voor een overzicht.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *