Recensie: De Verlichting als Kraamkamer

In deze recensie van het boek “De Verlichting als Kraamkamer” gaat Aat-Lambèrt de Kwant in op de rol die de Verlichting blijft spelen wanneer we het hebben over de kernwaarden uit onze cultuur. 

Waarom de Verlichting?

Ook weer zo’n boek uit de stal van Wim Brands tv-zondagmorgen programma “boeken.” Deze keer het boek “De verlichting als kraamkamer”van Jabik Veenbaas.

Waarom wordt er altijd weer teruggegrepen op de Verlichting wanneer we het hebben over de kernwaarden van onze cultuur? In zijn boek geeft Jabik Veenbaas een toegankelijk antwoord op die vraag. Hij plaatst veertien spraakmakende verlichtingsdenkers in hun historische context en onderzoekt ze op hun betekenis voor het heden. Daarbij komen actuele thema’s aan de orde, zoals de onttovering van de wereld, het debat over de mensenrechten en de emancipatie van de vrouw.

Veenbaas kegelt de grote clichés over het tijdperk overtuigend omver. Zo laat hij zien dat de Verlichting niet het tijdperk was dat de menselijke rede verheerlijkte, maar juist een periode waarin deze werd onttroond. Ook toont hij de angst van de achttiende eeuw voor de ethische en spirituele leegte: een angst die wij hebben geërfd.

Vijftien denkers

In samenhangende, maar afzonderlijke hoofdstukken bespreekt filosoof, dichter en vertaler, Veenbaas vijftien vooraanstaande denkers uit de zeventiende en achttiende eeuw en hun gedachtegoed, van Spinoza en Balthasar Bekker tot markies de Sade en Condorcet. Hij doet dit steeds aan de hand van hun levensloop en een van hun geschriften. Zijn bedoeling is om de actuele betekenis van de Verlichting te tonen. Hoewel die hedendaagse betekenis nauwelijks aan bod komt, geeft dit boek een duidelijk beeld van de geschiedenis van de verlichting.

Misverstand

De Verlichting staat bekend als het tijdperk van de Rede, maar Veenbaas laat zien dat ook de irrationaliteit eigen is aan dit epoque en hoe de Romantiek daaruit voortvloeide en daarbij logisch past.

De auteur beperkt zich niet tot zijn vijftien hoofdpersonen, maar betrekt terloops ook andere denkers bij zijn betoog.

Het grote misverstand over de Verlichting is volgens Veenbaas, de gedachte dat het tijdperk de rede verheerlijkte en als gevolg daarvan zeer trots en zelfverzekerd was. In zijn boek wil hij aantonen dat het eerder een tijd was waarin het vertrouwen in de rede werd ondergraven, en dat de Verlichtingsdenkers werden gekweld door intense twijfels. Waaraan Veenbaas toevoegt: “Juist die twijfels, meen ik, hebben we van hem geërfd.”

Jabik Veenbaas
De verlichting als kraamkamer
Over het tijdperk en zijn betekenis voor het heden
Nieuw Amsterdam 2013
288 bladzijdes 

Afbeelding:gabi_menashe via Compfight cc

Aat-Lambert de Kwant
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *