Recensie: De retoriek van waanzin

Canadees katholiek filosoof Charles Taylor stelt dat onze identiteit bestaat uit het grote verhaal waarin we ons bevinden. Een verhaal dat ons leven vertelt, ons maakt tot wie we zijn. Daarom is de vraag over de verhouding tussen waanzin en vertellen, waanzin en literatuur zo interessant. In dit lijvige boek van Lars Bernaerts wordt het uitvoerig onder de loep genomen. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Klassieke opvatting van waanzin

De verhouding van waanzin en literatuur wordt gedragen door een haast romantische opvatting over waanzin. “… de gespletenheid van dichters als Lenz en Hölderlin, die precies de poëtische sprakeloosheid moesten verkennen, haar moesten ondergaan als een noodzakelijk lot, iets wat hun inzicht verschafte in de grenzen van hun bestaan.” (Stefan Hertmans, 2007). Het is dan ook niet raar dat er de lijst met wereldberoemde literatuur waarin een ik-persoon waanzinnig is en hun bevreemdende indruk nalaten op de lezer, nog altijd groeiende is. Van Gogols ‘Dagboek van een gek’, Dostojevski’s ‘Aantekeningen uit het ondergrondse’ tot Gilmans’ ‘The Yellow Wallpaper’. 

De vragen die ontstaan naar aanleiding van de verhouding waanzin en retoriek zijn heel boeiend. Wie creeërt de waanzin van de verteller? Welke rol spelen taalhandelingen in de opbouw en de afbraak van een identiteit? Wat bindt literatuur en waanzin als effect van taalhandelingen en als product van de verbeelding?

Systematisch doorgronden door middel van bestudering van literatuur

Door een gedegen manier van onderzoeksvragen en insteken, lukt het Bernaerts om deze vragen steeds verder uit te diepen. Daarbij maakt hij handig gebruik van de weelde van teksten die tot zijn onderwerp behoren en waaruit hij rijkelijk put. Daardoor leeft de tekst, en wordt je als lezers van heen en weer geslingerd tussen academisch vertoog en literaire tekst, wat tot een zeer prettige leeservaring leidt. 

Ook het maken van onderscheiden tussen de dimensies die op een manier de retoriek van de tekst bepalen verheldert, hoewel het te ver zou voeren in deze recensie daar uitvoerig op in te gaan. De keuze van Bernaerts voor drie romans waarin elk een psychiatrische patiënt aan het woord wordt gelaten, maakt het testen van deze dimensies tot een tastbaar geheel. 

Voor niet-academici?

Het is een zeer interessant boek, voor iedereen die interesse heeft in de psychoanalyse, de psychiatrie en de beleving van waanzin. Juist ook de insteek door middel van de literatuur maakt dat het een interessant boek is. Maar door de vele verwijzingen naar denkers en soorten denkbeelden, is het niet zeer geschikt voor mensen die nog niet erg bekend zijn met deze materie.

Over het boek:

De retoriek van waanzin – Taalhandelingen, onbetrouwbaarheid, delirium en de waanzinnige ik-verteller
Lars Bernaerts
Garant, 2011. 

Afbeelding: Delacroix schilderij.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *